بسم الله الرحمن الرحیم  

                                                (میزان در میزان) 

                پيامدهايي از رعايت      

                                                   2 ميزان معرفي شده درقرآن

---------------------------------

مقدمه

-تكنيكي است كه براساس آن ميتوان سيستم  هاي  (UMLيا بطورخلاصه ) (UNIFIED MODELING LANGUAGE)-

نرم افزاري شي گرا را بطور يكپارچه وسازگار تهيه نمود0 براين اساس وبه كمك نرم افزار واسطه  سيستمهايي را

كه قراراست تهيه شوند مدل سازي ميكنند0                                                                                       

   چند نوع نمودار از سيستم تهيه ميشود پس از مشاهده نمودارها واعلام عدم ناسازگاري درآنها برنامه اجرايي    سيستم مورد نظر توليد      ميگردد 0                                                                                                    

   بسته هايي از اشياء سيستم مورد نظر مي تواند اضافه يا حذف ويا اصلاح شده سپس باحفظ يكپارچگي برنامه

    اجرايي آن مجددا توليد شود 0                                                                                                       

 دراين جا شاهدگرفتن (ونه دليل آوردن) جهت امكان يكپارچه نگري درقرآن است0UML  هدف از معرفي اجمـالي

با كشف يا فهم ايده هاي جديد با فرض يكپارچگي قرآن وامكان فهم يكپارچه ما از آن ايده هاي جديد دركنار      

ايده هاي قبلي قرار مي گيرند بدون آنكه يكپارچگي فهم ماازقرآن ازبين برود ويا تناقضي بين ايده هاي قبلي     

وجديد ايجاد شود 0                                                                                                                       

 با مندرجات قرآن به اختصار نظريات وشواهد ذيل ارائه مي شود: UMLجهت تشبيه تقريبي ايده ها واشياء روش

  اطلاعاتي وآيات (OBJECT) 1- انسانها وموجودات خلق شده درآسمانها وزمين قابل مشاهده براي انسانها شيء

وسور قرآن اشياء برنامه اي هستند 0                                                                                             

 تشبيه نمود كه با كليك آنها يك   COMMAND BOX2- چون "آيات" از نوع دستور ياخبر مي باشند ميتوان آنها را به

 نشان داده ميشود0 هنگام استفاده از اين سيستم در زمانهاي بعد (مواقع تفسير) عبارتهاي     TEXT عبارت يا

 جديد در كنار يا در امتداد عبارتهاي ثابت اوليه قرار مي گيرند ( شاخ وبرگ پيدا كردن درختواره) و سيستم        

يكپارچه جديد(تفسيرجديد)توليد ميشود0البته اينها بشرط آنستكه عبارات توضيحي جديد خود منبعث از         

يكپارچگي ثابت اوليه بوده باشند (القول الثابت) 0  ارتباطات اوليه را بهم نزده باشند0                                 

   تشبيه نموده وادعا شود كه هر متني سيستم      COMMAND BOXبنظر ميايد ميتوان عبارات هر متني را به

شي گراست0 اگر متني سازگاري دروني داشته باشد و عبارات آن نيز بهم مرتبط وفصول آن بهم مرتبط باشند

ميتوان ادعا ي سيستماتيك بودن آن متن را نمود 0 متن قرآن علاوه براينها ادعاي راهنماي انسان بودن و امثال

آنرا دارد0 مدعي است كسي نميتواند مانند آنرا بياورد از هدف خلقت و پس از مرگ وغيره ميگويد0              

 -   محكمات ومتشابهات مي باشند 0  (CLASS) 3- آيات قرآن از دوكلاس

كلاس محكمات شامل آن دسته ازآيات هستند كه شامل احكام وبيانات ارشادي مي باشند وكلاس متشابهات

شامل آن دسته ازآيات است كه در مورد روز قيامت وعرش وملايك ومانند آن شبيه سازي ميكنند 0               

  يا برنامه ها هستند و هر برنامه با مجموعه دستورات مندرج درآن كامپايل شده MODULES 4- سوره ها به منزله        

است 0  دستورات يا آيات هر سوره به ترتيبي كه فعلا وجود دارند كنار هم چيده شده اند0  برنامه اصلي سوره

فاتحه ميباشدكه درابتداي برنامه ها قرارداردو بقيه سوره ها بترتيب فراخواني تكميلي موضوعات قرارگرفته اند0

(از موضوعات عمومي وشاخه اصلي به سمت جزئي ياكامل شدن موضوعات وشاخه هاي فرعي وحصول نتايج)

 (همانطوركه درسيستم هاي شي گرا فراخواني هر روال به فراخواني بقيه روال ها بستگي ندارد در اين جا نيز

بهره برداري از هر سوره در مواقع مورد نياز جايز است به شرط آنكه دستورات هر روال يا آيات هر سوره پيوسته

ومرتب در نظر گرفته شوند و برداشت ازآنها با سوره ها وآيات ديگر ناسازگار نباشد چينش فعلي سوره ها       

سهولت آموزش وارشاد وهدايت را بهمراه دارد0 )                                                                                

گويي اين برنامه ها كامپايل شده وايجاد سيستم نرم افزاري وبرنامه اي (قرآن)  براي هدايت انسانها نموده اند0

 (مشابه با خلق وامر) (خلق موجودات و دستورات كارآنها)                                                                      

 5- آيات راجع به قيامت و عروج و ملائك ومانند آنها شبيه به بسته هاي سيستم بدون آنكه به يكپارچگي         

 سيستم لطمه بزند در محل خود قرار دارند0  برداشتهاي اجمالي از آنها كفايت ميكند0                            

 6- ايده هاي جديد يا برداشت هاي جديد از آيات قرآني كه آيات موضوع( نه كلاس) " ما تشابه منه " جزئي از   

  آنها يا مسبب آن ايده ها يا برداشت ها هستند در صورتيكه با يكپارچگي قرآن ويكپارچگي فهم ما از قرآن      

 سازگار باشند مانند بسته هاي جديد در سيستم بصورت مرتبط ويكپارچه با ايده هاي قبلي قرار مي گيرند0 

 7- مي توان اين شبيه سازي راچنين خاتمه دادكه قرآن برنامه عمل يكپارچه براي شبكه انساني است0 هرشبكه

ازموجودات نيز برنامه راه وروش خود را دارند(برنامه وسيستم عامل خاص خود)0 اين شبكه هاي مخلوقات الي

ماشاءالله گستردگي وتنوع دارند (يخلق مايشاء)(يخلق مالاتعلمون)ولي تحت نظر يك خالق ومدير هستند0 اين

خالق واولين مدير نحوه گستردگي شبكه ها ارتباطات و سلسله مراتب و سطوح دسترسي را تعيين مينمايد0

                                                                        

صفحه 1

************************************************************************************

          (مفروضات)                       

                                                                                دو ميزان يااصل اساسي درروش برداشت ازقرآن (اصول وصل)      

--------------------------------------------------------------------

ميزان 1 - اتصال وترتيب آيات دريك سوره معتبرومبناي برداشت ماازآيات آن سوره باشد0                                

(ملهم ازتحدي به آوردن شبيه به كل قرآن يا ده سوره يا يك سوره ونه كمتراز يك سوره)                     

(رابطه بين اجزا يا اشياء درون هرعضو جسم)

 ميزان 2 - آيات در سوره ها درعين تشكيل معاني مرتبط با آيات درسوره هاي ديگرارتباط و سازگاري معنا يي دارند

             بعلت وجودآيات "ماتشابه منه" برداشتي را صحيح بدانيم كه به تاييد كل قرآن "كل آيات درسوره ها"رسيده 

باشد0(ملهم ازآياتي شبيه به آيات اوايل سوره آل عمران در جهت معرفي قرآن)                                    

(رابطه كلي و تكميلي اعضاي جسم و پيدايش روح)

   - دريك ادعاي نسبتا كوچكتر تعقل پيداكردن و يا ديدن ارتباطات است (در روال هاي الهام شده يا اتفاقي يا در      

روال هاي تجديد شونده توام با آزمون وخطا) 0ارتباط بين اجزاي يك كل و با حفظ وازطريق آنها ارتباط بين كليات0

************************************************************************************

                              توضيحــــــــات)                                 )

 1- به آنها اصل بگوييم چرا كه هنگام معرفي قرآن توسط خودش بيان ميشوند0                                            

   2- رعايت يكپارچگي (پيوستگي درختواره) طبق دو اصل فوق درآيات قرآني دريافت وبرداشت رهنمودهاي         

انساني پايدار و هم جهت را درطي قرون و اعصار پس از پيامبراسلام امكان پذير مي سازد0 "باور" ميكنيــم كه

قرآن كتاب تربيت انسان بوده وهدف واحدي را دنبال ميكند0 "باور" ميكنيم كه قرآني كه دردست ماست همان 

 قرآن بدون تحريف واصلي است و ترتيب وچينش آيات وسور مورد تاييد صاحب قرآن است 0 بامعيارهمين دواصل

بانظريات قائل به تحريف قرآن برخورد ميكنيم0                                                                                  

 3- وجود آيات مربوط به علوم طبيعي ويا عرش وملايك ومانند آنها مانع از اخذ چنان رهنمودهايي نيست زيرا      

اشارات ياد شده يادرمقام تماشاي عبرت آموزانه وتشويق به ايمان است (ونه نتيجه گيري تربيتي)             

ويا درسطح كلان ونگاه اوليه به طبيعت است كه درتمام قرون واعصاراين نگاه اوليه تغييري نميكند0             

ميتوان با آنها مانند يك بسته اطلاعاتي كه به يكپارچه نگري به قرآن لطمه نميزند رفتارنمود0                    

 4- رعايت يكپارچگي درعلوم طبيعي نيز وسيله اي جهت توسعه وارزيابي مستمر نتايج شناخته شده است 0  

ازآنجا كه طبيعت بتمامي دراختيار ما نيست رعايت يكپارچگي دردانسته هاي ماراجع به علوم طبيعي زمانمند

بوده وپايان ناپذيراست ولي كتاب شريعت باصرفنظرازآيات مربوط به علوم طبيعي (كه بنابر بند 3 مانعي براي  يكپارچگي برداشتهاي تربيتي ازآيات نيست) به تمامي دراختيارماست0                                               

  5- رعايت مفاد اصول 1و2 درحقيقت رعايت موازيني است كه مارا دربرخورد با علوم عصري (اعم ازعلوم عقلي  

 نقلي وتجربي) ياري ميدهند چراكه خود آنها (اصول) مستقل از زمان ومكان وازافراد هستند0                    

    به عبارت ديگر رعايت آنها ميزاني است جهت استفاده ازعلوم عصري بدون آنكه ملاك درستي آنهارانداشته 

باشيم وبه نسبيت يا سكون ويا تغييرجهت درفهم ديني دچارشويم 0 منظوراز"درستي" درعبارت اخير         

همسويي وهمخواني با قرآن بارعايت دواصل فوق است0 درستي خودقرآن رانيزباطرح هايي كه ازجهان      

وكليه موجودات وعاقبتشان ارايه ميدهد بهمراه زيبايي واستحكام كلام "باور" ميكنيم  0                           

 6- اين روش با روش كساني كه مدعي هستند قرآن را با خود قرآن تفسير ميكنند لزوما يكسان نخواهدبود0   

 ممكن است ايشان درنهايت خودشان خودآگاه يا ناخودآگاه "آيات" را كناريكديگر بچينند ولي در روشي        

كه فوقا ذكرشد چينش آيات به دست مانيست وبايد تسليم باشيم0                                                  

دراين روش ازهرآيه برداشتي جايزاست كه علاوه برسازگاري با كل آيات مرتبط درقرآن با آيات همان سوره نيز

ارتباط معني داشته باشد مانند استقرار يك بافت در يك عضو ازيك جسم وارتباط اعضاي آن جسم وپيداشدن

     روح كلي0 گستردگي درك اين ارتباطات همان گستردگي منطق و تعقل ماست0                                  

      7- رعايت يكپارچگي دربرداشت ازقرآن امري ساده ومكانيكي نيست0 تلاش وتقوا وتوفيق الهي "دريادآوري

ودقيقتر    وفهم ارتباط آيات " نيازدارد0 بديهي است اين تلاش با تذكر وتعاون جمعي مومنين نتيجه گسترده  

  (شمول بيشتر) ومستحكمتروايمان بيشتر وبيشتر فراهم خواهد ساخت 0                                          

  

       

(پيامـــــدها)        

صفحه 2 

************************************************************************************

1- اولين نتيجه يا به عبارت بهتر اولين برخورد با برداشتهاي غالب ورايج اين است كه آيات ناسخ ومنسوخ درقرآن

وجود ندارند0                                                                                                                          

اگر آيه اصلي مورد نظر قائلين به ناسخ ومنسوخ (آيه 105 سوره بقره) رادراتصال با آيات همجوارش             

درنظر يگيريم به روشني ديده ميشود كه منظور نسخ درآيات قرآن نيست بلكه نسخ درمعجزات ( كه آنهانيزدر

همان سوره آيه ناميده شده اند0 هر آیه معجزه ای ازنوع آیه -  کلمه نیست0) ارسالي به همراه پيامبران  

 است 0                                                                                                                                 

آيه دوم دراين مورد آيه سوره نحل ( ...واذابدلناآيه مكان آيه ...) ميباشد 0 اين آيه نيز اگر با آيات سوره نحل   

 مرتبط ديده شود نيز مويد همان نسخ در معجزات وبينات ارسالي با رسولان است و منظور نسخ درآيات قرآن

نيست 0 ازجمله اعمال صالحه براي رسول وبتبع ايشان براي مومنين استعاذه به خداوند ازشر شيطان قبل 

ازقرائت قرآن است0 اين ازمشخصات وملزومات بهره مند شدن از اعجاز و بينه ارسالي با آخرين پيامبراست0

اين معجزه خود ساخته محمد نيست بلكه از جانب خداوند است ( ...انزله روح القدس ...)(اشاره به كليت و  

واساس قرآن )همچنانكه رسولان قبل از اونيزبا معجزات وبينات خاص زمان ومكان خودارسال شدند0 (بالبينات 

  و الزبر...)(اشارات در سوره نحل ميباشند0 )                                                                                   

 

2- دونوع تاويل وجود دارد :                                                                                                              

 تاويل يك يا چند عبارت بوسيله يك يا چند عبارت ديگر مثل آيه "... تاويل مالم تسطع عليه صبرا ..."      الف

 شامل علم به مواضع کلمات وعبارات0  (كهف 82 ) -  توضيحي براي علت صدور دستورهاواعمال قبلي 0

ب -  تاويل با وقوع موضوع مثل تاويل روياي حضرت يوسف هنگام تسليم شدن برادرانش0                        

 

3-  باكنار هم قراردادن موارد تشابه بنظر ميرسد ( با يكپارچگي موارد نظير در كل قرآن) كه آيات " متشابهات"   

  با آيات موضوع " ماتشابه منه" يكي نيستند0                                                                                  

آيات " متشابهات " تشبيه كننده عذاب وپاداش اخروي وآنچه از توان درك ما خارج است مانند تشبيه عرش   

وملائك وامثال آنهاست وتاويل آن آيات از نوع دوم بوده ودراين جهان نخواهد بود0 (ملهم ازآيه ...قالواهذالذي  

رزقنا من قبل و اتوابه متشابها.. درسوره بقره آيه 25 )0                                                                    

 

آيات موضوع " ماتشابه منه " آياتي هستند كه ميتوانند به وسيله آيات ديگر ويا دركنار آيات ديگروفهميدن     

ارتباط آنهادرك شوند چه ازمحكمات و چه از متشابهات0 محكمات درمقابل متشابهات است نه در مقابل"ما  

تشابه منه"0 مواردی وجود دارد که غیر مومنین آیات محکم رانیز نمی خواهند یا نمی توانند درست بفهمند 

مانند دستور کشتن گاو0 همین طور ممکن است افراد اسرافکاری باشند که نعمات واسباب عیش و نوش    

خود را تاویل نعمات اخروی بدانند0افراد مریض القلب از هرقسم از آیات تا حدی که بتوانند سوء استفاده       

   می کنند همانطورکه ضمیر اشاره در "منه" به کل قرآن برمی گردد0                                                   

 

الفاظ وكلمات "متشابهات" و "ماتشابه منه" درست است كه ازيك ريشه ومفهوم هستند ولي كاربرد    

 يكساني دراين آيه ندارند0 "متشابهات" زمانمند نيستند تشابه آنهاموردتاييد خداونداست وازرحمت اوونورانيت

قرآن بدوراست كه ازابتدا مايه ضلالت ايجاد شده باشند ولي "ماتشابه منه" زمانمنداست وميرساند كه       

تشابهي است كه پس از نزول قرآن وفهم ناقص بعضي افراد بجهت مجزا گرفتن آنها از بقيه آيات پيش ميآيد0

گویا خلاصه حکیمانه وروانی از عبارت "ماتشابه علیهم منه" است0 شبيه به " ...ان البقره تشابه علينا ... "0

تاويل آيات " ماتشابه منه " كه مجراي اصلي مكر مريض القلب هاست وازتاويل نوع اول است از راسخون در 

 علم نیز برمي آيد0 چنانكه نمي توان انتظار داشت مومنين در مقابل فتنه هاي افرادي كه تاويل نادرستی از 

 آنها دارند بدون دفاع واستدلال باشند0                                                                                          

 

قول به ایمان و پایبندی راسخون در علم به کلیت قرآن از عمق وجود است0 شبیه به آیه 78 س نحل: "...

والله اخرجکم من بطون امهاتکم لاتعلمون شیئا..." دانستن تاویل از جانب راسخونی است که درآن حال بدون

شک وتردید می گویند آنراباور کردیم همه ازجانب پروردگار ماست0 وجودآیه "...هواللذی یصورکم فی الارحام

کیف یشاء..."قبل از همین آیه ما نحن فیه یعنی آیه متشابهات آیه 7 سوره آل عمران- وهمینطور تشبیه   

محکمات به "ام الکتاب" خالی از این اشاره نیست0                                                                        

آيات " متشابهات " شي يا صحنه دومي را شبيه سازي ميكنند طرف دومي دارند چنانكه قرآن كتاب           

" متشابها مثاني " است ووقايع آن جهاني را براي تبشير وانذار ما شبيه سازي ميكند0                           

 

4- كلمه "وسطا" در آيه143 سوره بقره "... كذالك جعلناكم امه وسطا لتكونوا شهدا علي الناس ويكون            

الرسول شهيدا عليكم ..." به معني " ميانه رو " و " نه شرقي نه غربي بودن" نيست بلكه اشاره به واسطه 

 بودن مسلمانان زمان حضرت رسول براي نسل بعداز ايشان است 0 همچنانكه ازاتصال اين آيه با آيات تغيير  

قبله در همين سوره نيز ميتوان چنين برداشتي داشت 0 تغيير قبله نبايد موجب سستي ايمان وعقب گرد    

 

(پيامـــــدها)        

صفحه3 

************************************************************************************

مسلمانان باشد0 همانطور نبايد رحلت حضرت رسول وتغيير الگوي عملي مسلمانان نسل بعد موجب          

    عقب گرد وسستي ايمان آنها گردد0                                                                                             

 

5- بنظر ميرسد آيه "... لاتاكلوا اموالكم بينكم بالباطل الا ان تكون تجاره عن تراض منكم و لاتقتلواانفسكم..."    

   (آيه 29 سوره نساء) سلسله جنبان كليه نظرات اقتصادي قرآني باشد 0 حتي ميتوان گفت موثر در مباحث  

مربوط به خمس وزكات و ارث و وصيت به مفهوم قرآني آنها نيز ميباشد0                                               

 

اولا لفظ "تجاره" رانميتوان فقط دررد وبدل كردن پول وكالا منحصر كرد0 همچنانكه ازآياتي مشابه آيه "...هل    

 ادلكم علي تجاره تنجيكم من عذاب ..." ( آيه 10 سوره صف ) استنباط ميشود 0                                     

رد وبدل كردن نيروي كار وپول و كالا با كالا و هدايت با ظلمت نيز تجارت محسوب ميشود0                          

ثانيا "تراض" رضايت منحصر به دو نفر ردوبدل كننده نيست بلكه همچنانكه ارتباط اين آيه با آيات قبل وبعد       

خودش ميرساند رضايت اجتماعي است0 طريقي است كه اجتماع مي پسندد0 اين رضايت اجتماعي درطي  

قرون واعصار وتغيير وتحول ابزار كار وتخصصي شدن كارها ميتواند شكل روابط اقتصادي جامعه راعوض كند و     

  ابزار كنترلي بسيار مهمي كه درضمن مشاركت و اظهارنظر گروههاي اجتماعي رانيز ضروري مي سازد باشد0

جالب است كه بدانيم آيه فوق الذكردرسوره النساء ودرجوارآياتي است كه درآنها بحث ازاين است كه بعضي از مومنين به جهت نداشتن تمكن مالي نمي توانند ازدواج كنند وانسان درمقابل شهوات وغرايز(وياكلا) ضعيف    

است0 باعدم رعايت رضايت يكديگر موجبات مرگ ونابودي خودمان را فراهم نكنيم 0                                   

 

6- لفظ "القربي" درآيه "... لااسئلكم عليه من اجرالا الموده في القربي..." (سوره شوراآيه 42 ) باتوجه به آيات   

قبل وبعد خود اشاره به قرب دوستي ووحدت مسلمين دارد0 آيات مرتبط با موده وقرب مانند آيه " ... ولتجدن  

اقربهم موده للذين آمنوا الذين قالوا انا نصاري ..." (آيه 82 سوره مائده ) وآيه "... وقال انما اتخذتم من دون الله  اوثانا موده بينكم في الحياه الدنيا ... " (آيه 24 سوره عنكبوت ) نيز مويد همين برداشت هستند0 در اين سوره

 ودر اين آيه با الف ولام منظور از "القربي" به معني رايج كه قرب خويشاوندي پيامبر باشد درست نيست0      

 همچنانكه بسيار بعيد است پيامبر اكرم براي رسالت خوداجري بخواهد كه درجهت منافع خويشاونديش باشد0

 

7- اگر آيات سوره النساء رامرتبط ببينيم وهمين چينش فعلي را معتبر بگيريم وآيات 82 و58 اين سوره را در مورد  

"اولي الامر"مرتبط ودرروح واحدببينيم فهم ماازآيه"...اطيعواالله واطيعواالرسول واولي الامرمنكم فان تنازعتم في

شيء ..." (آيه 58) اجمالاچنين خواهد شد كه "اولي الامر" افرادي هستند كه نمونه آنها در زمان خود حضرت

رسول نيز وجود داشته اند و اطاعت از آنها بر مومنين فرض بوده است در ضمن آنكه احتمال اختلاف بين آنها و

    ومومنين و بين مومنين با يكديگر نيز پيش بيني شده است 0                                                              

دراين آيه شريفه بنظر مي آيد كه تكرار "اطيعوا" براي تاويل "اطيعواالله" است 0  تاويل ازنوع توضيح يك يا چند 

عبارت با يك يا چند عبارت ديگر0                                                                                                    

اطاعت از الله به اين روش است كه بايد ازرسول (حامل پيام الله) واولي الامر كه منصوب رسول الله يا منصوب 

ايشان و شوراي ايشان با مومنين بوده اند اطاعت شود0درصورت اختلاف به "الله والرسول" (وجه مشترك بين

الله والرسول) درحقيقت به پيام جديد خداوند به پيامبر ويا به توضيح پيام يا پيامهاي قبلي توسط حضرت رسول

 (باتوجه به اشراف ايشان به يكپارچگي وارتباط آيات وروح كلي قرآن) رجوع شود0 (درزمان خود حضرت رسول)0

پس از رحلت حضرت رسول به همين وجه مشترك كه قرآن كاملا نازل شده است رجوع شود0  خود متن قرآن

بايد مبنا وميزان براي رفع اختلافات پس از رحلت رسول الله باشد0(با رعايت يكپارچگي وروح كلي قرآن)        

 

8- كسورات ايراد شده در "ارث" كلا در سوره مباركه النساء است 0 درتمام آن موارد پس از بيان كسر سهم افراد

ارث برنده ذكر شده است كه اين كسورات بعداز آنستكه وصيت ميت عملي شده باشد و بدهي هاي وي     

پرداخت شده باشد وصيتي كه غير مضار است0 (وصيتي كه اندازه آن درقرآن فقط محدود به غير مضار بودن   

است يعني همراه "جنفا او اثما" نباشد)0 اگر وصيت آنچنانكه بايد غير مضار باشد كسورات ارث لزومي ندارند0

 

تنها موردي كه كسورات ارث بيان شده اندولي " من بعد وصيه " گفته نشده است مورد انتهايي در سوره     

النساء است ( آيه 176 )0 جالب است كه دراين تنها مورد از درگذشت ميت با كلمه "هلك" ياد شده است 0 

از كاربرد اين كلمه ومشتقات آن مرگ غير طبيعي استنباط ميشود0 گويي دراين مورد شخص ميت فرصت     

وصيت نداشته است0                                                                                                               

بيان كسورات ارث به جهت جلوگيري ازاختلاف ونزاع بين وارثين وتقسيم اموال ميت بدون وصيت و جلوگيري

ازتجمع ثروت است0 (وصيت غير مضار الهي است درفقدان يابرمازاد احتمالي از وصيت انساني)                 

         

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه4 

************************************************************************************

آيا "...كتب عليكم اذا حضر احدكم الموت ان ترك خيرالوصيه ..." (آيه 180 سوره بقره ) وجوب وصيت را براي     

مومنين نمي رساند؟مومنين بايد قبل از فوت خويش به فكرجامعه باشند وازروند تجمع ثروت درآن باخبر باشند0

 

9- مدل والگوي اقتصادي مصرفي كه دنبال مي شود وبا آيات مربوط به ارث وخمس وزكات بيان شده در قرآن      

ناسازگار نيست در سوره فصلت ابراز ميشود وبا (برداشت مااز) آيات واشارات ديگر در سوره هاي ديگر تكميل 

 وسازگارميشود 0 "...بارك فيها وقدر فيها اقواتها في اربعه ايام سواء للسائلين... " (آيه 10 سوره فصلت)        

 

همانطور كه گياهان با آب يكسان آبياري ميشوند ( "...يسقي بماء واحد ..." آيه 4 سوره رعد ) 0 هر گياهي  

 با سيستم دروني خاص خود از آب ارتزاق مي كند (عدل ) و گياهان با سيستم دروني مشابه بهره يكساني 

از آب دارند (قسط)0                                                                                                                  

همانطور كه گياهان درجات استعداد (ثابت) دارند انسانها نيز درجات  استعداد (سيال) دارند انسـانهايي كه   

استعــــداد ونيـــاز  طبيعي وجغرافيايي اوليــه خاص خود را دارند0 (السائلين)                                         

انسانها خود مسئول هستند كه اين الگوي مصرف اجراء شود و خود بخود اجراء نخواهد شد0 بدون آنكه اجازه

داده شود افراد تن پرور و سفيه صاحب اموال گردند و يا افراد طمعكار وحريص اموال را احتكار نمايند0(لـــزوم   

امربه معروف ونهي ازمنكر وسازگاري با آيه "... لن تنالواالبر حتي تنفقوا مما تحبون..." آيه92سوره آل عمران)

عدم رعايت اين الگوي مصرف تعيين شده در طبيعت و در زمين ودر كتاب خدا مايه عذاب خواهد شد0 لذا      

 صاحبان امـوال بيشتر يا استـعداد بيشتر مسئوليت سنگين تري دارند بهمان ميزان پاداش وجزاي سنگين تر0

 

10- بنابرآيه 46 سوره اعراف "...وبينهما حجاب وعلي الاعراف رجال يعرفون كلا بسيماهم..." بين اصحاب جنت و  

جهنم حجابي است وافرادي درمحل هایی بنام اعراف ناظر بر آنها هستند وتمام افراد بهشت وجهنم را از روي قيافه مي شناسند . بنابراين طبيعي است كه دراين سوره تمام افراد بشر درقرون واعصار مختلف متناوبا ويا   

    برحسب موقعيت مورد خطاب قرارگيرند واز قوانين حاكم بر كل افراد بشر درهدايت وضلالت وپاداش وعقاب

آياتي آمده باشد .                                                                                                                     

ازطرف ديگردرهمين سوره دومورد "قطعناهم" (تقسيم شدن قوم موسي به دوازده امت) آورده شده است0

بنظر ميرسد كه چهار آيه بعداز "قطعناهم" دوم خلاصه حكيمانه اي ازچهار آيه قبل از "قطعناهم" اول است :    

               (ب <---------------------|"قطعناهم"                  "قطعناهم"  |-------------------(الف

(قسمت ب خلاصه اي ازقسمت الف است0)                                          

 (قسمت الف از آیات 156 تا 159 قسمت ب ازآیات 168 تا 171 به فاصله 12 آیه)                 

اشاره "افلاتعقلون" از قسمت ب  نظيـر به اشاره "قل يا ايهاالناس اني رسول الله اليكم جميعا" از قسمت الف 

است 0                                                                                                                                    

با اين توضيحات به نظر ميرسد درآيه مباركه "...والذين يمسكون بالكتاب و اقامواالصلوه انالا نضيع اجرالمصلحين"

      (آيه 170 سوره اعراف) تمسك به كتاب الهي براي مصلحين لازم وشايسته وبايسته است چه مصلحين          

محمدي چه مصلحين موسوي وچه مصلحين عيسوي 0 آيه 168 همين سوره "قطعناهم في الارض امما        

منهم الصالحون ومنهم دون ذالك" و همچنين آيه 196 " ان ولي الله الذي نزل الكتاب وهو يتولي الصالحين"      

آيه 117 سوره هود "...وماكان ربك ليهلك القري بظلم واهلها مصلحون..." و آيه 43 سوره زخــرف "...واستمسك

بالذي اوحي اليك انك علي صراط مستقيم ..." آياتي هستند دررابطه با موضوع تمسك و صالح ومصلحين كه   

   باهم مويد اين كليت مصلحين و كليت كتاب الهي ميباشند (هر مصلحي به كتاب امت خويش)0                   

در ضمن آنكه نماز را همانطوريكه پيامبران آنها انجام ميدادند اقامه ميكنند0 چون آداب نماز آنها مختلف است    

   جدا آورده شده است 0                                                                                                                

بجهت خارج از متن بودن جزئيات صلوه و زمانمند نبودن (فرم ثابت ) آن جدا گانه آورده شده است ولي

درآيه 156همين سوره چون ذكر كتاب نشده صلوه در دل تقوي گنجانده شده است "...فساكتبها للذين يتقون  

 ويوتون الزكوه..."0 (شايد بجهت تاكيد برنقطه ضعف و منشاء فساد قوم باشد) اگربحث كلي وبراي ازمنه مختلف بوده باشد و ذكر كتاب همراه صلوه آورده شده باشد زكات بجهت  زمانمند بودن در دل كتاب مندرج ميشود0       

                                                                                

تمسك به تورات وانجيل به تمسك به قرآن منتهي خواهد شد0 چرا كه قرآن تصديق كننده تورات وانجيل وكلام 

كامل ومتصل وآخرين پيام الهي است 0 "...ولقد وصلنا لهم القول لعلهم يتذكرون" و "الذين اتيناهم الكتاب من  

قبله هم به يومنون" آيات 51 و52 سوره قصص0                                                                                

(آيا نسبت اختلاف وراه حل اختلاف بين نمازاديان مختلف همانند اختلاف وراه حل آن بين نمازفرقه هاي اسلامی

اسلامي نيست ؟) ظاهرا اصلاح معضلات و مناقشات اجتماعي به غيراز ( كيفيت وكميت كامل) نماز با تمسك به

كتاب قابل حل است 0                                                                                                                      

        

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 5

***********************************************************************************

  به غيراز نماز در هر مورد ديگراجتماعي وفقهي چارچوب والگوي بيان شده در كتاب الهي ملاك وضع واصلاح    

قوانين است0                                                                                                                           

بديهي است شوراي مومنين در درك اين چارچوب ها والگوها وارجاع مسائل اجتماعي به آنها كارساز است 0 

"...امرهم شوري بينهم ... " آيه 38 سوره شوري 0                                                                           

 

مواردي از كلمه "كتاب" درقرآن وجود دارند كه منظور ازآن "كتاب تكوين" يعني كتاب قوانين طبيعت يا بطور       -11

خلاصه "طبيعت" است 0 يعني كتاب قوانين حاكم بررفتار كليه مخلوقاتي كه خلق شده اند يا ميشوند مانند  

حيوانات وگياهان وكوههاو ستارگان وغيره 0 البته اين كتابي است كه ما به درك كامـل آن نخواهيــم رسيد 0 

هر زمان كه ما در مورد مخلوقي داريم مطالعه ميكنيم داريم آن كتاب را مطالعه ميكنيم0 هر شيء براي خود  

كتابي دارد كه در كتاب كلي عالم ميگنجد 0                                                                                   

وحدت ويكپارچگي در كتاب قوانين رفتار هر مخلوقي حاكم است همانطور كه بر كتاب شريعت(كتاب راهنماي 

قوانين رفتارانسان) يعني قرآن حاكم است اين كتاب كامل ومتصل وآخرين پيام الهي براي انسان است 0      

مانند آيات ذيل :                                                                                                                      

"...الم تعلم ان الله يعلم ما في السماء والارض ان ذلك في كتاب ان ذلك علي الله يسير..." آيه 70 سوره حج

"...لا رطب ولا يابس الا في كتاب مبين ..." آيه 59 سوره انعام                                                            

"... كل شيء احصيناه كتابا..." آيه 29 سوره النباء                                                                            

"...وما من دابه في الارض الاعلي الله رزقها ويعلم مستقرها ومستودعها كل في كتاب مبين..." آيه 6س هـود

همانطور كه ذكر شد ظاهرا قوانين رفتارهاي هر شي(مخلوق) جداگانه در يك كتاب قراردارند وتمام كتابهاي  

اشياء جمع در يك كتاب هستند 0                                                                                                

بنظر ميرسد كلمه "كتاب" در اولين آيه از سوره بقره "الم ذلك الكتاب لاريب فيه هدي للمتقين..." نيز اشاره  

به كتاب تكوين يعني كتاب طبيعت (قسمت قابل درك وقابل مشاهده براي انسانها) دارد 0                       

از يك طرف با ضمير اشاره به دور همراه است 0 اگر منظور ازكتاب چيزي شبيه به ام الكتاب مندرج در آيه 4 از

سوره زخرف "... انه في ام الكتاب لدينا ..." بود بايد با ضمير نزديك همراه ميشد 0 مانند "... وهذا كتاب      

انزلناه مبارك ..." آيه 92 از سوره انعام 0                                                                                      

از طرف ديگر اگر منظور ازآن "ماانزل اليك" بود (يعني همان قرآن) چند كلمه بعد نبايد مجددا ذكر ميشد0      

  سوره بقره از اشارات به مخلوقات در طبيعت و دعوت به ايمان آوردن به خالق آنها خالي نيست0               

نداشتن شك وريب نيز در مورد كتاب طبيعت به مراتب دقيقتر و مستحكمتراست 0                                 

كتاب طبيعت براي هر انساني مايه هدايت وصلاح نيست بسياري از افراد از آن بي اعتناء مي گذرند ويا فقط

به بهره هاي مادي آن فكر ميكنند ولي كساني هستند كه پس از نگاه به آن بطور جدي به فكر پشت صحنه

طبيعت مي افتند وآنرا بيهوده وبيجهت مخلوق نمي يابند (يومنون بالغيب)0 به قوانين آن با تواضع برخورد      

ميكنند وديگران را نيز به اين تواضع فرا ميخوانند (يقيمون الصلوه )0 از ميان افراد بشر كساني را با استعداد   

بيشتر ويا استعداد كمتر فقيرتر يا غني تر مي يابند0 اين تفاوت در مصرف (رزق ) را به نحو انساني وبه عنوان

مسئوليت انساني با پرداخت آنچه مي پردازند ازميان مي برند (مما رزقناهم ينفقون)0                             

هدايت اين متقين با زمينه مناسبي كه دارند با ايمان به كتب الهي ادامه مي يابد0                                 

در سوره مباركه حج آيه ايست: "...الم تعلم ان الله يعلم ما في السماء والارض ان ذلك في كتاب ان ذلك علي

الله يسير..." آيه 70 سوره حج 0 آيا كلمات "كتاب" و "ذلك" دراين آيه عبارت "ذلك الكتاب" در اولين آيه از سوره

بقره را به ياد نمي آورد؟ در يك شمارش اجمالي و يافتن نسبت تعداد موارد كلمه "ذلك" وتعداد آيات سوره    

معلوم شد كه اين نسبت در سوره حج بيشترين مقداراست 0                                                           

دراين آيه كلمه "كتاب" كلي وتعريف نشده است (معرف نيست) ولي درآيه اول سوره بقره "الكتاب" است0  

كتابي كه براي ما انسانها قابل درك ومشاهده است يا قسمت قابل درك ومشاهده براي ما ازآن كتاب كلي  

است 0                                                                                                                                 

12- از آيه24 سوره النساء "... والمحصنات من النساء الا ما ملكت ايمانكم ..." جواز استمتاع مالك از كنيز         

شوهردار استنباط شده است (آيا ممكن است اين حضيض ذلت را خداوند براي كسي تاييد كند؟)0           

           ابتدا بايستي گفت كه كلمات ويااصطلاحات "ماملكت ايمانكم" يا "ما ملكت ايمانهم" وامثال آن كه بر    

    كنيزان و غلامان اطلاق ميشوند ميتوانند بار معنايي دوگانه داشته باشند حاكي ازاين دو موضوع مهم كه    

    اولا مالكيت كنيزان وغلامان ناشي از قراردادهاي بين خودانسانهاي عصر جاهليت و به دست خودآنها است

و مانند "مالكيت هاي مجاز" نيست كه باذن خداوند وبراي آزمايش افراد به آنها داده شده باشد(مانند بيان  

  "اتوهم من مال الله الذي اتاكم") وثانيا از آنجا كه همواره به صيغه ماضي بكار ميروند نشان ازآن دارند         

كه اين مالكيت نبايد به هرصورت جديدا ايجاد شوند0                                                                       

(منظور درقرآن است و باستثناء خود حضرت رسول تبيين شده در سوره احزاب همانطور كه ازدواجهاي ايشان

استثنايي است ومومنين چنين حقوقي ندارند وهمانطور كه رفتار با زنان پيغمبرو حقوق همسران ايشان     

استثنايي است0)                                                                                                                    

(پيامـــــدها)        

صفحه 6

************************************************************************************

       دو آيه قبل از آيه24 سوره النساء در پايان استثنا دارند "...الا ماقد سلف ..." دراين آيه نيز ميشود       

الا ماملكت ايمانكم" را هم  استثنا وهم اشاره به كنيزان گرفت به اين معنا كه "... وزنان شوهر دار مگر     

 كنيزان شوهر داري كه قبل از اين دراختيار شما بوده اند ..." 0 آيه متصل بعدي مويد اين برداشت است0   

 

((پس از بيان  مواردازدواج مجاز بين زنان ومردان  مومن انتظار ميرود كه مجازات تخلف ازاين مقررات نيز بيان

شودكاربرد عبارت "عذاب" در آيه بعدي مشابه بيان وكاربرد عبارت "عذاب" در آيه اول سوره نور كه مجازات 

متخلفين بيان شده است ميباشد0 بعيد نيست دراين زمان آن آيات نازل شده باشند وسپس ادامه اين    

 سوره يعني سوره نساء پيگيري شده باشد 0 مانند فعال شدن جعبه فرمانهاي جديد پس از انتخاب        

 واجراي يك جعبه فرمان در سيستم هاي كاربردي كامپيوتري شي گرا0 ازرحمت خداوندي است كه آيه    

عذاب براي اين بندگان ضعيف دورتر و در سوره ديگر چيده شده است وبا نصف عذاب نيزهماهنگ است0 ))

 

آيه بعدي در پيوستگي با موضوع روابط مجاز بيانگر شرايط ازدواج با "ما ملكت ايمانكم" ازاين زمان به بعد

ودرموارد خاصي از ازدواج مومنين كم بضاعت است ودرتاييد برداشت قبلي است :                                

 

 "...ومن لم يستطع منكم طولا ان ينكح المحصنات المومنات فمن ما ملكت ايمانكم من فتياتكم المومنات و   

الله اعلم بايمانكم بعضكم من بعض فانكحوهن باذن اهلهن واتوهن اجورهن بالمعروف محصنات غيرمسافحات

ولا متخذات اخدان فاذا احصن فان اتين بفاحشه فعليهن نصف ما علي المحصنات من العذاب ذالك لمن خشي

 العنت منكم وان تصبروا خيرلكم والله غفوررحيم"                                                  (آيه 25 سوره النساء)

كه اولا اشاره  دارد به فتيات (از ميان ما ملكت ايمانكم)كه معناي جوان يا مجرد دارد واز قبل مالك آنها بوده ايد

 وثانيا اشاره به بردگان ازميان كليه بردگان در دست كل مومنين است تا نيازي به خريد برده جديد نباشد        

 و ثالثا اجازه از اهل آن كنيز و  رابعا پرداخت اجرت را بيان مي كند و خامسا ايمان كنيزان نيز شرط شده است  

وسادسا پس از آنكه ازدواج كردند اگر مرتكب فاحشه اي شدند نصف مجازات زنان مومن برآنها جاري مي شود

  و در نهايت فرموده شده است كه اگرشما مومنين صبركنيد و اين ازدواج را انجام ندهيد بهتراست 0              

 درضمن آنكه در آيه 221 از سوره بقره :                                                                                          

"...ولاتنكحوا المشركات حتي يومن ولامه مومنه خير من مشركه ولواعجبتكم ولاتنكحوالمشركين حتي يومنوا"

ازدواج بازنان ومردان مشرك نهي شده است پس به نحو اولي ازدواج با غلامان وكنيزان مشرك نهي شده و  

ازدواج با غلامان وكنيزان مومن برازدواج با غيرمومنين آزاد ( غيربرده ) ترجيح داده شده است 0                   

 

در هيچ آيه اي ازقرآن براي توليد مجدد اين مالكيت براي مومنين مجوز صادر نشده است بلكه برعكس    

 آزاد كردن آنها ونيكي باآنها تشويق وترغيب شده است  :                                                                    

الف - آيه 12 ازسوره البلد "...وماادراك ماالعقبه فك رقبه ..." از نشانه هاي بزرگ ايمان آوردن آزادكردن برده را 

نام برده است 0                                                                                                                       

ب _ درآيه 32 از سوره نور فرموده "... الذين يبتغون الكتاب مما ملكت ايمانكم فكاتبوهم ان علمتم فيهم خيرا و

اتوهم من مال الله الذي اتاكم..." اگر كساني از بردگان شما خواستند آزاد شوند آزادشان كنيد در صورتيكه

خيري درآنها ديديد0 (به صيغه جمع آوردن اين آزادي زيباست)                                                          

 

ج _ درآيه 178 از سوره بقره فرموده "... الحر بالحر والعبد بالعبد..." قصاص قتل يك فرد آزاد يك فرد آزاد است 

 و نفرموده است كه درازاي قتل يك آزاد دو يا سه يا بيشتر برده قصاص شوند اين آيه نيز به طريق ديگر   

ارزش انساني بردگان را مشخص ميفرمايد0 اگر گفته ميشد در ازاي قتل يك برده بايد يك فرد آزاد قصاص

شود نه  اساسا مقبوليت اجتماعي داشت و نه پيشرفتي در آزاد كردن بردگان ايجاد ميشد بلكه راهي

براي برده سازي هاي دروغين و مصلحتي پيدا ميشد0                                                               

د _  آيه 122 از سوره توبه يكي از موارد مصرف زكات (بمعني قرآني آن كه تنها بر 9 چيز تعلق بگيرد نيست)

را آزاد كردن برده مقرر ميفرمايد"... انما الصدقات للفقراوالمساكين والعاملين عليها والمولفه قلوبهم و   

في الرقاب..."0                                                                                                                

  يكي از كفارات قتل غير عمد در آيه 92 از سوره النساء آزاد كردن برده مومن مقررشده است0             ه

و _  به روال مورد قبل يكي ار كفارات سوگند دروغ (كه احتمالا زياد رخ ميداده است) نيز آزاد كردن برده مومن

مقرر شده است (آيه89 از سوره مائده )0                                                                              

 ز _ در آيه3 از سوره مجادله نيز  يكي ازكفارات ظهار (طلاق همسر با بيان جملات خاص) آزادكردن برده مقرر

شده است 0                                                                                                                   

 

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 7

************************************************************************************

جالب است كه بدانيم در سه آيه اخيرالذكر پيش بيني شده است كه اگر برده اي پيدا نشد بايد روزه معادل آن

گرفته شود0                                                                                                                             

آياتي مانند "...يحفظون فروجهم الا علي ازواجهم او ماملكت ايمانهم..." نيز دستوراتي در تاييد وتوليد مالكيت 

جديد نيستند بلكه بياني است كلي كه ميخواهد استثنائات را هم در بر بگيرد0 مانند فقيران مومن كه با بعضي

ازكنيزكان مومن متعلق به مومنين ديگر ازدواج كرده اند وهنوز آن كنيزكان آزاد نشده اند0                            

     همانطور كه شرايط ايمان و پرداخت مهريه (صدقة) و نفقه و... در"ازواجهم" مستتراست شرايط ازدواج با

ماملكت ايمانهم نيز مستتراست 0                                                                                                

مالكيت اين مومنين بر "ماملكت ايمانهم" به جهت مالكيت آنها از قبل از نزول قرآن بوده است و ادامه آن        

مالكيت براساس شرايط جديد وبه مسئوليت وميزان ايمان وصلاح ديد خود مومنين است0                           

 

شرايط مطروحه در سوره مباركه احزاب نشاندهنده گستردگي مراجعات به بيوت حضرت رسول است0         

پيروزي بسيار بزرگ و شكست خفت بارگروهها وقبيله هاي متعدد ومتحد و تثبيت قدرت مومنين تصور وجود آن

شرايط را براي بيوت حضرت رسول آسان ميكند0 لذاست كه خداوند غفور ورحيم براي اينكه زحمات و مشكلات

خانوادگي براي ايشان در آن شرايط كمتر باشد منحصرا وفقط براي ايشان (من دون المومنين) تملك به  صورت

"ماملكت يمينك مماافاءالله عليك"  را به ايشان بخشيده وگذشت فرموده است 0  درحقيقت اين راهي بوده  

است كه حضرت رسول خودشان انتخاب وپيدا نموده اند (با توجه به تجارب وروابط اجتماعي عصرخودشان)    

وراه توصيه شده از جانب خداوند نبوده است واين آيه با عبارت " ...الله غفورا رحيما..." خاتمه يافته است0    

باز در اين مورد نيز پيش بيني آزاد شدن اين زنان شده است:                                                              

"...لايحل لك النساء من بعد ولا ان تبدل بهن من ازواج ولو اعجبك حسنهن الا ما ملكت يمينك ..." احزاب 51  

استثناء مطرح شده درمورد ازدواجهاي ايشان ووظايف وحقوق خاص زنان پيامبر (مانند ازدواج نكردن مومنين   

با اين زنان ومادران قلمداد شدن اين بانوان براي مومنين ) هيچ نشاني از بي حرمتي و رفتارغيرانساني با كل

  اين زنان نيست 0                                                                                                                     

   بدين ترتيب دستوراتي وجود دارند كه بطور تكميلي و بدون تناقض با يكديگر و در پيوند با موضوعات مطروحه در

سوره مربوطه مالكيت عصر جاهليت را به رسميت نشناخته وادامه آنرا فرمان نمي دهند و ميخواهند درعمل

آنرااز بين ببرند0 سرعت اجراي اين دستور بستگي به همت و ايمان مومنين واراده وهمت خود بردگان داشته

است0  با اين توضيحات بنظر ميايد كه دراينجا نيز احتياجي به پيش كشيدن بحث ناسخ ومنسوخ درآيات      

قرآن نيست0                                                                                                                           

اينكه افراد جوامع انساني رضايت يكديگر را رعايت كنند وبهم ظلم نكنند و بهم انفاق كنند در حقيقت دعوت به

اينستكه افراد يكديگر را برده وغلام هم نگيرند وبرده داري بنحو مدرن و جديد با كم وبيش اختلاف توليد نشود0

اسلام ميخواهد ايمان به مساوات را درنهان قلوب مومنين شكوفا كند و اين را ازدعوت به آزاد كردن مومنانه    

غلامان و كنيزان ايجاد شده با رسم ورسوم وقوانين عصر جاهليت وبا ارزش انساني دادن به آنهاو حفظ حرمت

 آنها شروع كرده است0                                                                                                                

  لهذا بعيد نخواهد بود اگر بعضي از غلامان يا كنيزان بجهت خلق مساوات طلب مالكين خود ازآنها جدا نشوند و 

 اين خود ظاهرا مستمسكي روايت گونه و اشتباه آميز براي صدور مجوز ويا تاييد برده داري  توسط اوليا در       

زمانهاي بعد بوده باشد0 آيا عبارت "بعضكم من بعض" در كنار بيان ايمان داشتن كل مومنين درآيه 25 سوره    

النساء اشاره به همين لزوم رعايت مساوات براي هميشه نيست ؟ (يك اشاره از اشارات بسيار ديگر) 0       

 

13-  ظاهرا ازناحيه آيات 15 و 16 سوره النساء به اعتقاد به وجود ناسخ ومنسوخ درآيات قرآن نياز افتاده است0      اگر در اين موضع نيز آيات سوره را متصل و در مقام فهم مرتبط سوره ها باشيم نيازي به آن عقيده نادرست  

نيست 0                                                                                                                               

دراين جا پس از بيان كسورات ارث واينكه افرادي ازمومنين فوت نموده بازماندگاني ازايشان بدون سرپرست

   و مراقب يا تنها (ازنظر زوجيت) بجاي مي مانند بيان پيشامد هايي است كه معمولا پس از جدايي ها براي   

مجردها ودختران وپسران بازمانده رخ ميدهد0(البته براي افراد عادي نيز ممكن است پيش بيايد چون بيشتر   

پس از جدايي ها اين اتفاقات ميافتد عنوان مطلب در اينجا مناسبترين حالت ممكن است 0)                       

 

ازآيه 15: "...واللاتي ياتين الفاحشه من نسائكم ..." برميآيد كه اين زنان ويادختران كه مرتكب خلاف شده اند

و طرف مقابل آنها ازمومنين نبوده اند ويا ازدسترس خارج شده اند درخانه ها حبس شوند تا بميرند يا هدايت 

شده و توبه آنها پذيرفته گردد و فرصت ازدواج يا زندگي عادي براي آنها پيش بيايد0 (بيان توبه در پايان 2 آيه) 

 (توبه براي اينها دورتر است0 )                                                                                                       

بنابر آيه "جلد" در سوره نور مومنين ومومنات نبايد با زناكاران و مشركين ازدواج كنند0 گويي براي ايجاد توازن

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 8 

************************************************************************************

و حتي الامكان براي گذشتن و پوشاندن اين موارد(از سوره نساء)زنان مورد اشاره را به حبس محكوم فرموده 

ضمن آنكه اميد به رو كردن به را اصلاح جعل شده براي آنها را دروجودشان زنده نگهميدارد0                       

همينطور درآيه 16 : "...واللذان ياتيانها منكم فاذواهما..." ارتباط زشت بين دومرد يا پسر با اذيت آنها فيصله

پيدا ميكند و شرط آنستكه بزودي توبه كنند0 اگر مرداني دراين عمل زشت خود اصرار ورزند وتوبه نكنند چون   

قوم لوط سزايشان مرگ خواهد بود چنانكه آيه در ادامه به اين مطلب (مجازات مرگبار براي كسانيكه توبه نكنند)

انذار داده است 0                                                                                                                      

 بنابراين دو آيه  مباركه فوق الذكر به زيبايي در ارتباط با آيات قبل از خود حالتهاي خاصي را بيان ميكنند كه

با مجازات براي حالت عمومي ارتباط ناپاك مرد و زن مومن متناقض نيستند(بيان شده در سوره نور) بلكه        

تكميل كننده يكديگر هستند 0                                                                                                      

 

14- ويژگي سوم عبارات سه قسمتي "ما ملكت ايمانهم" يا "ما ملكت ايمانكم" ومشابه آنها اينستكه اشاره به

  ذوي العقول با ضمير "ما" هستند0 ازاين ويژگي براي مقايسه مالكيت براشياء ومالكيت بربردگان استفاده   

ميشود0 نمونه بارزي از اين معنا در برداشت متصل از آيه 71 سوره نحل رخ مينمايد:                              

 "...والله فضل بعضكم علي بعض في الرزق فماالذين فضلوا برادي رزقهم علي ماملكت ايمانهم فهم فيه سواء

افبنعمه الله يجحدون..." 0 دراينجا رد كردن با حرف "علي" آمده است نه با حرف "الي" به اين معني كه       

كسانيكه  رزق بيشتري داده شده اند در حقيقت خداوند اين برتري را داده است واين افراد نميتوانند رزق زياده خودرا به ملك يمين خود تبديل كنند (ملك يمين خود فرض كنند) ومالكيت برآنها را همچون مالكيت بربردگان كه

فقط كار خودآنهاست (و آن مالكيت از جانب خداوند نيست ) بدانند بلكه چون رزق داده شده خداوندي است  

بايد ديگران نيز مانند آنها ازآن (درآن) استفاده كننده باشند با توضيحي كه درآيه 4 سوره النساء مندرج است :

"... لاتوتوالسفهاء اموالكم التي جعل الله لكم قياما وارزقوهم فيها واكسوهم..."  ديگران نيازمند نيز بايد ازآن استفاده كنند همانطور كه شما خود از آنها رفع نياز طبيعي مي كنيد 0                                                 

 

با همخواني با آيات "...و في اموالهم حق معلوم للسائل والمحروم..." (آيه 51 الذاريات) و"...قدر فيها اقواتها  

في اربعه ايام سواء للسائلين..." (آيه 10 سوره فصلت)  ميتوان نتيجه گرفت كه رزق اضافه داده شده از جانب

خداوند ملك طلق ما نيست بلكه بايد با مديريت اجتماعي وصلاحديد شوراي مومنين نيازمندان فعال را نيز ازآن

بهره مند كرد0 حركت در خلاف جهت اين تقدير الهي و عدم مساوات در دراز مدت فساد ايجاد خواهد كرد0    

برعكس حركت رو به جلو و امر و وصيت به مساوات وصبر واستقامت برآن نسلهاي آينده را به رشدي ميرساند

 كه با طيب خاطر وآگاهي به تحولات روبه جلو وگسترش يابنده اقتصادي وتكنولوژيك و توليد انبوه و تخصصي -  

 شدن كارها پاسخ مثبت وآسايش بخش عمومي بدهند0                                                                   

                                                                 

  15- در سوره آل عمران پيروان اديان مختلف خصوصا اهل انجيل وتورات به اسلام وبه "...اول بيت وضع للناس ..."   دعوت مي شوند و مسلمانان به برخوردي شديد بين آن افراد ومشركان درآينده هشدار داده مي شوند0    

 

 آيات 10و25 سوره احزاب نيز نشان دهنده همان رخداد شديد است 0 بنظر ميرسد منظور از "اهل البيت"

در اين سوره(سوره احزاب) كليه مسلمانان كه معتقد واهل "اول بيت وضع للناس" هستند ميباشد0          

اينكه مسلمانان امتي باشند كه دعوت به خير وامر به معروف ونهي ازمنكر كنند لازمه اش اينستكه اين امت

(خصوصا) خود از محرمات پرهيز كنند ومانند افراد يك خانواده  كه پيغمبر پدر است و ازواج ايشان مادران آنها   

هستند به پاكي و نيكوكاري با هم زندگي كنند0  ببينيد به چه زيبايي مفاهيم لازمه در سوره آل عمران و     

سوره احزاب به تناسب چيده شده اند0 اتصال بين آيات سوره احزاب نيز نشان ميدهد كه "اهل البيت" بيت  

خاصي از  بيوت پيغمبر نيست 0                                                                                                   

اين ارتباط بين سوره آل عمران وسوره احزاب بر محور "رعب" بود0 آيه 151 از سوره آل عمران : " ...سنلقي

في قلوب الذين كفرواالرعب..." وآيه 25 از سوره احزاب : "...وقذف في قلوبهم الرعب فريقا تقتلون وتاسرون

فريقا..." كليدي براي اين ارتباط بودند0                                                                                         

ارتباط مشابهي هم بين سوره بفره وسوره احزاب برمحور "زلزلوا زلزالا شديدا" وجود دارد0 آيه 216 "...صد عن

سبيل الله وكفر به والمسجدالحرام واخراج اهله منه اكبر عندالله ..." از سوره بقره نيز نشان از "اهل البيت"

دارد0                                                                                                                                     

 

 

 

 

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 9 

************************************************************************************

16- نمونه مختصر ورسا براي ديدن ارتباط بين آيات يك سوره در سوره مباركه النمل مشاهده ميشود0 اولين آيات

اين سوره به معرفي مختصر قرآن ومومنين مي پردازند0 براي كسانيكه به آخرت ايمان ندارند اعمالشان زيبا 

جلوه داده ميشود0 (القا يا تلقين  به كافرين كه كارشان صحيح وخوب است0) پس از آن آيه "...وانك لتلقي 

القرآن من لدن حكيم عليم..." اعلام مينمايد كه آيات قرآن از جانب خداوند بر تو القا ميشود0 سپس واقعه   

القا وتكلم خداوند با حضرت موسي بيان وارائه معجزات بزرگ به ايشان شرح داده ميشود 0 القا وتكلم ميان 

حضرت سليمان ولشكريانش از جن و انس وپرنده "...جنوده من الحن والانس والطير..." نيز در پي آن روايت  

ميشود0                                                                                                                                

القا در سطح پايين تر ميان انسانها صورت ميگيرد0 بعنوان اولين قوم ازاين نمونه قوم ثمود معرفي ميشود0

دراين قوم عده اي كافر ومسرف عده ديگري را به استضعاف شديد گرفته اند وبه آنها تلقين كرده اند كه      

آنها نمي فهمند و قدرت تشخيص ندارند0 شايد به سبب تلطيف شدت فضاي تحقير واستضعاف و استثمار  

در اين قوم بوده است كه ارسال نشانه الهي "ناقه الله" انجام شده است و آزاد و به حال خود گذاشتن آن  

شتر خاص خواسته شده است 0 آيات 74 تا 76 سوره اعراف نيز مويد اين معاني است0                         

القا وتلقين در سطح نازلتر بين انسان و خودش ميتواند باشد0 قوم لوط با القا وتلقين به خودشان  را ه

انحرافي انتخاب كرده بودند0 ("...بل انتم قوم تجهلون..." آيه 54 )0 شهوت انحرافي را نزد خودشان لذت     

بخش تر ويا صحيح مي دانسته اند با اينكه در باطن ذاتشان مي دانسته اند كه اين كار صحيح نيست 0      

 

خداوند دعاي كساني را كه در اين گونه جوامع به اضطرار وتنگنا گرفتار شده اند را مي شنود و آنها را

خلفاي زمين قرار ميدهد0 "...امن يجيب المضطر اذا دعاه و يكشف السوء و يجعلكم خلفاء الارض ..." آيه 61

سوره النمل0 خواستن اينكه مشركين دلايل خود را بياورند  "آيه 63" و اينكه خداوند نهان و آشكار سينه ها

 را ميداند "آيه 72" همگي در اين سوره بر محور القاي معاني بر نفوس انسانها هستند0 در روز جزاست كه

اين القائات نفساني و شك وترديدها نشان داده ميشود0 "...واذا وقع القول عليهم اخرجنا لهم دابه من      

الارض تكلمهم ان الناس كانوا باياتنا لا يوقنون ..." آيه 81 سوره النمل 0 (صرف نظر ازاينكه اين دابه چيست)0

(اين قسمت از متشابهات به تعريفي كه گفته شد مي باشد وندانستن كميت وكيفيت جزئيات آن مانع از   

برداشت متصل ازآيات نيست0 )                                                                                                

 

 17 - در سوره مائده نيز با اينكه بزرگتر از  سوره النمل مي باشد مفاهيم مرتبط و به زيبايي كنار يكديگر چيده   

  شده اند0 همگي بر محور وضع واجراي احكام ازجمله احكام حلال وحرام بودن خوراكيها(با توضيح كامل تر

 آنها از سوره بقره ) قرار دارندكه در تناسب كامل با معجزه ارسال سفره آسماني به در خواست حضرت    

  حضرت عيسي دارد مرتب شده اند0                                                                                          

در همين رابطه اعلام ميشود كه وضع حكم منحصرا بايد از جانب خداوند باشد0                                 

با يادآوري ماجراي اختلاف فرزندان آدم وقبول عمل آن كسي كه باتقوي ميباشد مومنين را به تقوي واجراي

   دقيق احكام و بدور از حب وبغض ها واختلاف هاي بي پايه فرا ميخواند0 (باتاكييد بر تعاون)                    

 مومنين بايد قائم به اين احكام باشند (عدالت) و اين احكام را بدون تبعيض اجرا نمايند(قسط)0              

 "...يا ايهالذين آمنوا كونوا قوامين لله شهداء بالقسط ولا يجرمنكم شنئان قوم علي الاتعدلوا اعدلوا هو اقرب

 للتقوي..." آيه 7 سوره مائده 0                                                                                                

روز صدور حكم قطعي درمورد خوراكيهاي مجاز براي كافرين و حريصان دنيوي وآنان كه براي خورو خواب و

شهوت زندگي ميكنند و محدوديتي را تحمل نمي كنند روز ياس از دين و روز بزرگي است 0  آن روز براي   

مومنين هم روز بزرگي است چرا كه علاوه بر استدلال اوليه و ايمان  نوع تغذيه نيز در حفظ و گسترش اين  

ايمان و تقوا ضروري و تكميل كننده تربيت است 0 موضع  فعلي آيات براي ما حجت است و اينكه از اين آيه 

ويا از كلمات اين آيه به صورت اصطلاحي در جايي استفاده شود يا نشود براي ما حجت نيست0 لذا آيه     

اكمال دين در موضع فعلي وارتباطي با آيات سوره روز تعيين جانشين براي پيامبر را نمي رساند0              

 

  18- كلمات  "ولي" يا "اوليا" بجهت اينكه معاني متعدد و ذو مراتب دارند مثل "دوست" و "كمك كننده"  و         

"سرپرست" بايد از پيوستگي آيات ومعناي مرتبط آيات در هر سوره كمك گرفت و معني آنرا در نظر داشت0 

(لزوم رعايت 2 ميزان اصلي)0 معني "دوست وكمك هم بودن" براي اين كلمه درسوره مائده بامعني آن درآيه

                                        "...النبي اولي بالمومنين من انفسهم ..." در سوره احزاب دقيقا يكي نيست0 

در سوره مائده مومنين ورسول با هم دوست بوده و با هم واز هم معرفي ميشوند(در مقابل با اهل كتاب)0

در سوره احزاب نسبت حضرت رسول به ديگر مومنين مانند نسبت پدر به فرزندان معرفي ميشود: "...النبي

اولي بالمومنين من انفسهم و ازواجه امهاتهم..."  ضمن آنكه اين معاني ضد هم نبوده و در كل يكديگر را    

تكميل ميكنند0                                                                                                                       

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 10

************************************************************************************

19- با توجه به معرفي اجمالي از سوره مائده در بند 17  بنظر ميرسد مومنين به وحدت و تعاون دراجراي احكام 

ودربرخورد باديگران چه اهل كتاب چه كفار به جدي بودن خوانده شده واز محبت و دوستي با كسانيكه اسلام

رامسخره مي كنند بر حذر شده اند0آن كساني ازاهل كتاب كه دين خودشانراهم جدي نگرفتند0مفهوم"تعاون"

درآيه دوم اين سوره "...تعاونواعلی البروالتقوی..." آورده شده است 0 مفهومی که در هيچ سوره ديگری نيامده

است0                                                                                                                                    

"ولايت" در آيات 50 تا 57 سوره مائده به معني كمك ودوستي است0  آن حسي كه بيان ميكند مسلمانان

با هم وياور هم هستند0 سياق واحدي بر اين آيات حاكم است و اين كه گفته شود چون در آيه 50            

"...يا ايهاالذين امنوالاتتخذوا اليهود والنصاري اولياء بعضهم اولياء بعض و من يتولهم منكم فانه منكم ..." كلمه

"كفار" ذكر نشده است ولي در آيه 56 "...يا ايهالذين امنوا لاتتخذوا الذين اتخذوا دينكم هزوا ولعبا من الذين 

اوتواالكتاب من قبلكم والكفار اولياء ..." ذكر شده است پس اين آيات وآيات بين آنها سياق واحدي وجود ندارد

اشتباه است 0                                                                                                                       

چرا كه در آيه 50 كليه مومنين مورد خطابند ومرحله اول وخوش بينانه وروشن از گروه بندي افراد است0

 درخود همين آيه احتمال اينكه افرادي از مومنين آن يهود ونصاري را دوست بگيرند داده ميشود0                

همانطور كه درآيه بعدي و با "فا" تفريع ادامه ميدهد: "...فتري الذين في قلوبهم مرض يسارعون فيهم ..."  

ميرساند از ميان همان مومنين افرادي هستند كه در ترديد هستند و چه بسا مرددين بين اهل كتاب نيز     

مشابها وجود داشته است و همينطور ديگراني كه به هيچ مكتب الهي اعتقاد ندارند0 لذا در آيه 56 (آيه    

پاياني بحث) دستور وتوصيف كلي و جامع صادر شده است (در حقيقت پس از تخلفاتي كه واقعا رخ داده   

بوده است حكم و توصيف نهايي آورده شده است0 همانطور كه اقتضاي رحمت الهي است0 ) و "ولايت"   

  خاصي براي مومن خاصي (غيراز خود الله و رسول) در اين آيات مشاهده نمي شود0                            

 

تصور اينكه عبارت "يقيمون الصلوه ويوتون الزكاه وهم راكعون" در آيه 54 اشاره به ولايت شخص خاصي

است اشتباه مي باشد0 چون همين قالب در سوره بقره نيز آورده شده است آيه 42 : ...واقيمواالصلوه واتوا

الزكوه واركعوا مع الراكعين...0 در حقيقت اين سه امريه به كل مومنين حتي قبل از اسلام محمدي صادر    

 شده است همچنانكه در حصار سوره بقره نيز اين مطلب موج ميزند0 حال هر چند نفر مومن كه در هنگام  

 ركوع در نماز زكات بدهند همه آنها مانند ديگر مومنين در ولايت مومنين هستند و حساب خاصي براي آنها 

در امر ولايت ايجاد نمي شود0 ركوع در اين آيات همانند صلوه و زكوه در كليت معناي خود ظاهر هستند0  

 

20 - از ديگر نكات لطيف سوره مباركه مائده مسائل مربوط به دست است 0 جالب است كه آيه مربوط به       

شستن دست و صورت و وضو فقط در همين سوره مربوط به سفره و خوراكيهاست0 آيه مربوط به بريدن  

دست سارق وسارقه نيز در اين سوره مي باشد0 هر دو مورد با الفاظ "ايديكم" و"ايديهما" آورده شده اند0

از همين مقدار ميشود نتيجه گرفت كه بريدن دست از مچ دست منظور است و حق با برادران اهل سنت 

است0 اما در جايي كه شستن دستها منظور است بجهت اينكه از كلمه "من" بصورت "من ايديكم الي    

 المرافق" استفاده نشده است ميتوان نتيجه گرفت كه جهت حركت مهم نيست فاصله مهم است0 اگر    

به آيات مطروحه نزديكتر شويم لطايف بيشتري فهميده ميشود0                                                       

 

21- برگرديم به شاخه اصلي اين شجره طيبه يعني سوره مباركه بقره0 از هر موضوعي رگه باريكي يا اشاره اي

دراين سوره  وجود دارد0 حداقل ميتوان گفت مشابه هر بحثي دراين سوره وجود دارد0اين سوره با مسلمين

به مثابه يك كل ويك امت درمقابل امم ودستجات ديگربرخوردميكند وبه آنها تعليم ميدهد0احكام بشكل كلي

مورد بحث قرارميگيرند و درصورت نياز درشاخه ها يا سور بعدي با جزييات بيشتري مورد تاكيد قرار ميگيرند0

 

   بعنوان مثال بحث ارث و وصيت را ببينيم0 در سوره بقره مجملا دستور داده ميشود كه "...كتب عليكم اذا

حضر احدكم الموت ان ترك خيرا الوصيه للوالدين والاقربين..." اينكه در ادامه همين آيه ميفرمايد: "فمن خاف 

من موص جنفا اواثمافاصلح بينهم..." نشان از امر كلي ودخالت اجتماع درامر وصيت است واعمال وصيت به

    شكل اتوماتيك و ثابت منظور نيست0 يعني مانند دستور گرفتن وضو نيست0                                       

 

كسورات ارث در سوره نساء همانطور كه قبلا گفته شد همگي پس از اجراي وصيت موصي واداي دين او

اعمال ميشوند0 از آنجا كه وصيت به كار خير مانند كمك به كارهاي عام المنفعه نيز جايز است(فعلا كاري   

به كم وكيف آن نداريم) معلوم ميشود "الاقربين" در آيه وصيت در سوره بقره اشاره به قرب ايماني واسلامي

دارد همچنانكه كليت سوره بقره اقتضا ميكند البته خويشان سببي يا نسبي كه مومن باشند نيز ميتوانند   

مشمول اين وصيت باشند يا نباشند كسورات ارث فقط براي خويشان سببي يا نسبي والبته برمازاداحتمالي

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 11

************************************************************************************

 ازوصيت است0اسلام مي خواهد به اراده خود مومنين ثروت خانوادگي آنها نزدافراد غيرمومن و غير صالح (چه از 

خانواده و چه غيرآن) انباشته نگردد و بازماندگان آنها مشمول آيه "...تاكلون التراث اكلا لما..." (س فجر) نشوند0 

 

22- اگر آياتي را كه مشتقات كلمه "وصل" در آنها آمده است مرور كنيم مي بينيم دو مورد كه اساسي هستند    

(و طرفين اتصال از يك نوع ميباشند) عبارتند از:                                                                                

الف - وصل يك انسان به قوم وقبيله يا جمع خاص آيه 90 سوره النساء "...الالذين يصلون الي قوم بينكم و بينه

ميثاق ..."                                                                                                                         

 وصل در قول آيه 51 سوره القصص "...ولقد وصلنا لهم القول لعلهم يتذكرون... "                                  ب

 

 از آنجا كه طبق آيه 10 سوره حجرات وامثال آن "...انماالمومنون اخوه ..." مومنين برادر يكديگرند ميتوان گفت  

كه "وصل" مومنين به يكديگر توصيه شده است0  "وصل" در قول نيز مايه تذكر وفهم اعلام ميشود0 اگر سوره

قصص را  متصل ببينيم قبول مي كنيم منظور از "وصلنا لهم القول" اينستكه قرآن جمع بندي كننده وبيان كننده

كامل و مبين ناگفته ها ميباشد بطوريكه اهل كتاب اعصار قبل آنرا آشنا مي يابند0                                   

 

لهذا  به بيان كلي  ويكجا رعايت "وصل" و اتصال آنچه بايد به هم وصل شوند از بزرگترين وظايف  مومنين

است همچنانكه در اوايل سوره بقره (شاخه اصلي) نيز به اين مهم اشاره فرموده است :                         

آيه 27 "...ويقطعون ماامرالله به ان يوصل و يفسدون في الارض..." 0                                                     

 

اتصال قول و اتصال مومنين دو روي يك سكه هستند0 معادل يكديگرند0 اين دو رويه ازطريق عبارات و كلمات

بين دو آيه 219 و 220 سوره بقره پياده سازي شده است0 به اين ترتيب كه عبارت "في الدنيا و الاخره" در     

آيه 220 گنجانده شده است و حال آنكه اين عبارت دنباله آيه 219 ميباشد0 اعجاب انگيز است كه ببينيم آيه   

220 يعني "...في الدنيا والاخره و يسئلونك عن اليتامي قل اصلاح لهم خير وان تخالطوهم فاخوانكم والله يعلم 

المفسد من المصلح ..." اتصال مومنين وبرادر يكديگر بودن را ميرساند0                                                   

 

با اين اوصاف آيا سزاوار است كه در برداشت از آيه 5 سوره احزاب : "...النبي اولي بالمومنين من انفسهم و

ازواجه امهاتهم واولوالارحام بعضهم اولي ببعض في كتاب الله من المومنين والمهاجرين الا ان تفعلواالي اوليائكم

 معروفا..." بگويند كه ابتدا در صدر اسلام مومنين از يكديگر ارث ميبردند ولي بعدا اين آيه نسخ شدو ارث بردن از

ازخويشان سببي جايگزين آن گرديد؟!!آيا ممكن است ابتدا به برادري مومنين امرفرمايد وسپس به خويشاوندي

(خويشاونداني كه ميتوانندكافرباشند يا نباشندونسخ تكاملي)؟!!! در حالي كه همين آيه 5 سوره احزاب اگر با

آيه قبل متصل گرفته شود كه در آن فرموده "...فان لم تعلموا ابائهم فاخوانكم في الدين ومواليكم..." و بعلاوه   

ساختمان جمله "...النبي اولي بالمومنين من انفسهم..." باساختمان عبارت"...اولوالارحام بعضهم اولي ببعض

... من المومنين والمهاجرين..." مقايسه شود معلوم ميگردد كه اولوالارحام همگي از مومنين ومهاجرين هستند

چه آنهايي كه اولي هستند و چه آنهاييكه نيستند و توضيح  بيان اولويت خانوادگي بين نبي و ازواج او و ساير  

مومنين ميباشد0 اين اولويت خانوادگي بين كليه مومنين و مهاجرين در كتاب خداوند و قوانين الهي ثبت است0

 

همانطور كه زنان پيامبر مادران مومنين هستند (تشبيه) همانطور مومنين اولوالارحام هستند(تشبيه)0

نميتوانيم بگوييم چون كلمه "رحم" بكار رفته است پس خويشان سببي  منظور هستند0 اين در حقيقت تشبيه

نيست0 واقعيت عميق (في كتاب الله) خلقت است0 گويي خويشاوندي حقيقي خويشاوندي ايماني است0  

 

23- به اين نكته اصلي يعني "وصل" آنچه كه بايد وصل شود دو مرتبه در سوره رعد و يك مرتبه در سوره بقره       

اشاره شده است0 در سوره رعد توصيفات اوليه و ظاهري (وافي به مقصود در هر شرايط از علوم تجربي)از    

گياهان جهت ديدن و ايمان آوردن بيان ميشود0اشاره ميشود به اينكه گياهان مجاور ازآب واحد آبياري مي شوند

(در مسير آب واحد قرار ميگيرند) ولي با اين حال در ميوه دادن و خواص بعضي بر بعضي ديگر برتري دارند0      

براي كسانيكه تعقل ميكننددراين اشارات نشانه هاست0 ("...في ذلك لايات لقوم يعقلون...")(آيه 4 سوره رعد)

 

  بعد از چند آيه در همين سوره الرعد از مشخصات مومنين به قرآن و اولوالالباب رعايت "وصل" آنچه كه بايد

وصل شود و انفاق آشكار ونهان آنها اعلام ميشود0 اتصال مومنين بهم در حقيقت مانند اتصال گياهان مجاور در 

استفاده از آب واحد است0 مومنين با انفاق آشكار ونهان خود ورعايت رضايت بين خودشان يكديگر را در مسير  

مصرف اقتصادي جامعه (با عدل و قسط) قرار ميدهند0 هر چند بعضي بر بعضي ديگر در استعداد و تدبير برتري 

دارند0 آيا اين پيام رعد آسا آنچنانكه بايد ...                                                                                       

 

                                                                                        

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 12

************************************************************************************

24- آوردن مثل ها و اشارات طبيعي در يك سوره بي ارتباط با بقيه آيات همان سوره نيست اشارات سوره رعد    

نمونه اي بود كه ذكر شد0موضوعي كه از ابتدا درسوره بقره تذكر داده شده بود0عمل به "وصل" درسوره بقره

به شكل نهي از "وصل" نكردن آمده است0 گويي اين عمل وظيفه اي بوده است كه از قبل ازدين محمدي نيز

همگي به آن موظف بوده اند0 اصلا اين عهد و ميثاق الهي بوده است0 آياتي كه درآن "ماامرالله به ان يوصل"

آمده است كاملا مويد اين معنا هستند:                                                                                        

الف : "...ان الله لايستحي ان يضرب مثلا ما بعوضه فما فوقها فاماالذين امنوا فيعلمون انه الحق من ربهم و

اماالذين كفروا فيقولون ماذا ارادالله بهذا مثلا يضل به كثيرا و يهدي به كثيرا و ما يضل به الاالفاسقين

الذين ينقضون عهدالله من بعد ميثاقه و يقطعون ما امرالله به ان يوصل..." از آيات 25و 26 سوره بقره0

 

ب : "...الذين يوفون بعهدالله و لاينقضون الميثاق والذين يصلون ماامرالله به ان يوصل و يخشون ربهم و    

يخافون سوءالحساب و الذين صبروا ابتغاء وجه ربهم و اقامواالصلوه وانفقوا مما رزقناهم سرا         

 و علانيه..." از آيات 19 و 20 سوره رعد0                                                                           

 

ج : "...والذين ينقضون عهدالله من بعد ميثاقه و يقطعون ماامرالله به ان يوصل و يفسدون في الارض      

اولئك لهم اللعنه و لهم سوءالدار الله يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر و فرحوا بالحيوه الدنيا..." از آيات

24 و 25 سوره رعد0                                                                                                     

در دو مورد ب و ج از سوره رعد در پي "وصل" اشارات به انفاق و نكات اقتصادي است0 در مورد الف قبل از

"وصل" به اينكه مثالهاي قرآني ميتوانند منشاء هدايت و ضلالت باشند اشاره فرموده است0 در شاخه اصلي

 (سوره بقره)  ابتدا به اقتضاي اصلي وكلي بودن خود به قانون ونوشته مي پردازد چراكه قانون وكتاب برعمل 

   اقتصادي مقدم است0                                                                                                              

 

 پس از آن در آيه 83 از سوره بقره ميثاق قوم موسي (بني اسرائيل) را و نقض آنرا از طرف ايشان يادآوري

 ميفرمايد: (نقض "وصل" در هردو زمينه اقتصادي و قانون وكتاب يادآوري ميشود)                                     

 

"...واذ اخذنا ميثاقكم لا تسفكون دمائكم و لاتخرجون انفسكم من دياركم ثم اقررتم وانتم تشهدون ..." جالب 

است كه در پايان اين آيه ميفرمايد "افتومنون ببعض الكتاب و تكفرون ببعض" 0 به عبارت ديگر موضوع رعايت   

"وصل" و كليت كلام به نحو ديگري يادآوري مي شود0                                                                       

ايمان به بعض كتاب و كفر به بعض آن نتيجه ايست كه از اعتقاد به ناسخ يا منسوخ بودن بعضي از آيات

قرآن نيز حاصل خواهد شد0                                                                                                      

 

  25 - درهمين سوره بقره موردي كه نظريه منسوخ بودن آيه ايرادشده است راببينيم0 آيه 108"...فاعفوا واصفحوا

 حتي ياتي الله بامره..." گفته ميشود كه اين آيه با دستور جهاد و قتال بعدي منسوخ شده است0 اگر همين

قسمت نوشته شده را از آيه جدا در نظر بگيريم اين اشتباه پيش مي آيد ولي اگر كل آيه را در نظر بگيريم :

 

"...ودكثيرمن اهل الكتاب لويردونكم من بعد ايمانكم كفارا حسدا من عندانفسهم من بعد ماتبين لهم الحق 

فاعفوا واصفحوا حتي ياتي الله بامره ان الله علي كل شي قدير..." معلوم ميشود كه عفو وگذشت تا همين

مراحل حسادت وافكارپوشالي وخائنانه داشتن جايزاست تااينكه كاربعدي آنهاچه باشدچراكه براي هرچيز  

قدرواندازه وجود دارد (جمله "ان الله علي كل شيء قدير" بيشترين دفعات كاربرد را در سوره بقره دارد)0   

 

مي بينيم كه اين آيه همچون يك شي مستقل(ماننداشياء درسيستم هاي شي گراي كامپيوتري)

معناي كامل و هميشگي دارد و هيچگاه متروك ومنسوخ و بدون كاربرد نمي شود حتي پس ازامر به جهاد 

و قتال0وجود اين آيه در يكپارچه سازي برداشت از سوره بقره براي هميشه لازم است0                       

 

  26- سوره بقره به شكل شاخه اصلي و تنومند اين شجره طيبه گويي خلاصه اي از قرآن است0 خلاصه اي از 

سير طبيعي تعاليم وارشادات واحكام است كه بعضا در سوره هاي ديگربه شكل جزئي تروكامل كننده بحث

مي شوند0 پس از اشاره موجز به كتاب خلقت و متقين و پيامهاي الهي و خصائص متقين(خلاصه درخلاصه)

 (آيات 1تا4 ) ازخصوصيات قلوب مريض وامربه مشاهده آغازميشود(آيات 5 تا 21 )0                                 

 

تحدي به آوردن سوره اي مانندسورقرآني مي نمايد(22)0                                                               

 

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 13

************************************************************************************

 پس ازآن به سرگذشت انسان از بدو آفرينش مي پردازد (29 تا 37) و ازامم بني اسرائيل را (شاخه اصلي امم)  

 مورد اشاره و درس آموزي قرار ميدهد(طي آيات 39 تا 102) 0 (البته در آيات ديگري نيز بعدهادر همين سوره از   

بني اسرائيل و در موارد مناسب نمونه هايي ذكر ميفرمايد)                                                                    

 

سپس به زمان معاصر پيامبربر ميگردد واعلام مينمايد كه آيات (معجزات) رسل منسوخ ويا بهترازقبل ارائه ميشوند

ونبايد انتظار معجزاتي مانند معجزات موسي داشته باشيم (آيات 105 تا 107)0                                          

اهل كتاب ازحسادت و عليرغم بحق دانستن رسالت جديد با آن مخالفت مي كنند...(108)                            

 

...باتغييرقبله مومنين را آماده مي كند تاپيروان رسول ازكساني كه به عقب برميگردند متمايز شوند ومي خواهد 

 امت شاهد و واسط بين آخرين پيامبر و بقيه مردم در زمانهاي بعد بسازد...(142)                                        

 ...در راه خدا با كسانيكه با شما قتال ميكنند قتال كنيد...(190)                                                                

        ...در راه خدا انفاق كنيد و خودتان را بدست خودتان به هلاكت نياندازيد...(195)                                        ...همگي ازدر سلم درآييد وازقدمهاي شيطان پيروي نكنيد...(208)                                                           

...شيطان وعده فقر ميدهد و به فحشاء امر ميكند و خداوند به آمرزش از جانب خودش و فزوني وعده ميدهد0   

خداوند وسعت دهنده داناست...(268)                                                                                             

 

  ...پس از تاكييدات مكرر برانفاق و نهي از ربا در انتها درمورد حداقل كمك مالي به يكديگر (قرض دادن) دستوراتي

   ميفرمايد... با دعاي مومنين كه ...وخداوندا آنچه از طاقت ما بيشتر است بر ما تحميل نفرما مارا ببخش و به ما

 رحم كن تو مولا و سرپرست ما هستي ما را عليه قوم كافرين ياري فرما پايان مي يابد0                               

 

  27- درسوره مباركه مريم ميخوانيم "جنات عدن التي وعد الرحمن عباده بالغيب انه كان وعده ماتيا" (آيه60) پس 

  از يك آيه ديگر وبيان وضعيت وارد شوندگان به بهشت در آيات 62 و63 ميفرمايد "تلك الجنه التي نورث من     

عبادنا من كان تقيا" و "وما نتنزل الا بامر ربك له ما بين ايدينا و ما خلفنا و ما بين ذلك و ما كان ربك نسيا"0    

ظاهرا در غيب الهي به انسانها "عباده" (بندگان خداوند) اطلاق مي شود(كلادرمواقع اشاره به سرچشمه   

وقايع و اوامر ضمير مفرد بكار ميرود0) ولي زمانيكه نيرو(ها)ي الهي صاحب قدرت ومطاع وامين دركار (خلق يا

 امر) وارد ميشوند با "عبادنا" مورد اشاره قرار ميگيرند0آياميتوانيم درتوجيه اين ضميرجمع ادعاكنيم كه درزندگي

ما انسانها نيزامثال پادشاهان وبزرگان هم با ضمير جمع خودراخطاب ميكنند؟بيان نادقيقي كه ازجانب خداوند

ممكن نيست0                                                                                                                        

                                                                                                            

  ازجمله اين نيروها آنهايي هستند كه اوامر الهي را به رسولان تعليم ميدهند همچنانكه ازآيه 4 سوره نجم

 ميخوانيم"علمه شديدالقوي ذو مره فاستوي و هو بالافق الاعلي...فاوحي الي عبده ما اوحي... "0درهمين  

 رابطه درسوره التكوير ميفرمايد "...انه لقول رسول كريم ذي قوه عند ذي العرش مكين مطاع ثم امين ..."0   

انسانها "عباد" اين نيروهاي  تعليم دهنده هم هستند0 آيا اين"عبادنا" بودن انسانها نسبت به نيروهاي      

    خلق وامر الهي باآيات 78و 79 سوره آل عمران كه ميفرمايد"...ماكان لبشران يوتيه الله الكتاب والحكم و النبوه

ثم يقول للناس كونواعبادالي من دون الله و لكن كونوا ربانيين...ولايامركم ان تتخذوا الملائكه والنبيين اربابا ..."

متناقض نيست؟                                                                                                                     

 

 جواب اينستكه خير متناقض نيست 0 زيرا خداوند برايشان احاطه كامل داردو دون خداوند نيستند0اين موضوع

راآيه "...له مابين ايدينا و ما خلفنا و مابين ذلك و ماكان ربك نسيا..." بيان ميفرمايد0 درمورد چه كساني ياچه

نيروهاي مدعي هدايت اين چنين باشدت وكامل احاطه رابيان فرموده است؟اين نيروها غيراز ملائك هستند0

اين نيروها گويي مديران و كارگزاران اجرايي سخت افزار (خلق) و نرم افزار(امر) هستند0 در سوره مريم در دو

مورد اصلي اين بيان ظهور ميكند يكي درآيه "...ارسلنا روحنا فتمثل لها بشرا سويا..." كه نيروهاي خلق و امر

هردو ظاهرند (بجهت پيدايش بشري كامل)ديگري در آيه 63 :"...ومانتنزل الا بامر ربك ..." كه نيروهاي امر    

مطرح ميشوند0ايشان آنچنان تقرب به الله دارند كه روحشان را ميتوانند ارسال كنند تا به شكل بشري كامل

ظاهرشود0 لذا نميتوان آنها را دون الله خواند0 از قرائن ميتوان دريافت كه آنها "يدالله" هستند0 (مقايسه "...

ما منعك ان تسجد لما خلقت بيدي..." با "...خلقناالانسان في كبد...")0 (ابزار موجوديت بخشي)             

 

بااينكه انسانها براي مديران اجرايي اوامرالهي "عبادنا"خطاب ميشوندولي عبادت نمودن را منحصرا مربوط به

    الله مينمايد همانطوركه درادامه آيه 64(سوره مريم) مي آيد: "...فاعبده واصطبر لعبادته ..."0                    

ظاهرا با كلمه "عبادنا" اسمي براي انسانهاگذاشته ميشود تارابطه انسانهاباآن نيروها مشخص گرددهمانطور

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 14

************************************************************************************

كه درآيه 220 سوره بقره آمده است : "...لعبد مومن خير من مشرك ..."0 اسم "عبد" (برده) در كنار فعل     

"ايمان داشتن" ومشرك نبودن آمده است0 مشابه است با رابطه بين يك چرخ دنده اصلي و چرخ دنده فرعي

و كسي كه چرخ دنده اصلي را مي چرخاند0 بااين تفاوت كه در اينجا چرخ دنده ها انديشنده هستند0 (با    

اختلاف در قدرت انديشه)0 مابايد آن چرخ دنده فرعي (عبد) باشيم كه ايمان دارد كه چرخ دنده اصلي جبريل

و واسطه هاي الهي هستند كه به نوبه خود آنها را خداوند متعال حركت ميدهد و دراحاطه كامل او هستند0

 

 برده نيز يك چرخ دنده فرعي (عبد) است كه بعلت ضعف نفس خود و تكبر برده دار خود را در معرض چرخ

دنده برده دارقرارداده است0 برده مومن باوركرده است كه چرخ دنده اصلي بايد نيروي الهي باشد ولي موقتا

و در عمل خود را در معرض چرخ دنده برده دار قرار داده است ولي قلبا اميد آزادي و چرخيدن در معرض قواي

  الهي دارد0  جالب است كه درسوره مريم به "اسم گذاري" دو مرتبه صريحا اشاره شده است0               

 

  28- درسوره بقره آيه "...من كان عدو لله و ملائكته و رسله و جبريل و ميكال..." نسبت نيروهاي الهي و ترتيب    

 تقرب آنها به "الله" به زيبايي و اعجاز گونه بيان ميشود0                                                                  

"ملائكته" نيروهايي هستند كه عوامل طبيعي را كنترل ميكنند ودر خدمت انسان هستند باذن الله0 

تخريب (قوانين) طبيعي همان عداوت با اين نيروها ميباشد0                                                            

 

"رسله" اشاره به پيامبران آمده بين انسانها مي كند0 ايشان رسولاني هستند كه انتساب آنها به الله مورد

تاكيد قرار ميگيرد0 در مجاور "رسله" ودر صعود الي الله  جبريل(مديراجراي امر) و ميكال (مديراجراي خلق)  

نامبرده مي شوند0 (به عنوان رسولان خاص)0 اين تاييدي است براينكه جبريل و ميكال از ملائك نيستند و  

بالاتراز رسولان انساني مي باشند0 آيا آياتي از قبيل "...له الخلق و الامر..." و "...خلق فسوي..." نشان از 

 نزديكتر بودن مرحله خلق به الله نيست؟ لذاستكه از ميكال در انتهاي صعود نام ميايد0                           

 

به اين دو مدير اجرايي وكارگزاران و مامورين مطيع اوامر آنها در سوره الصافات بطورخلاصه پرداخته ميشود:

  ابتدا از آيه 1 الي آيه 10 "...انا زينا السماء الدنيا بزينه الكواكب و حفظا من كل شيطان مارد لايسمعون الي

الملاء الاعلي و يقذفون من كل جانب ..."0 با اشاره اي در آيه 149 :" ام خلقنا الملائكه اناثا وهم شاهدون"

 بارديگرازآيه 163 تا 165 ميفرمايد:"...وما منا الا له مقام معلوم وانا لنحن الصافون وانا لنحن المسبحون ..."0

قول "نحن الصافون" از زبان مديريت هاي جامعه "الصافات" بيان ميشود0 جامعه اي از دو گروه "زاجرات" و   

"تاليات"0 "زاجرات" با خلق در رابطه هستند و "تاليات" با امر0 ترتيب نامبردن اين دو گروه جالب است كه   

 همان ترتيب "له الخلق و الامر" است0 آيات 15 تا 19 در همين سوره "...ااذا متنا و كنا ترابا اانا لمبعوثون    

اواباونا الاولون قل نعم وانتم داخرون ...فانما هي زجره واحده فاذاهم ينظرون ..." ارتباط "زاجرات"و"خلق" را 

اشاره ميدهد0                                                                                                                       

 

اين مجموعه مديريتي_اجرايي وواسطه ("ذو مره فاستوي" آيه 5 سوره نجم) در ملا اعلي مستقر بوده

و "الملائكه والروح" به آنجا صعود ميكنند و از آنجا فرمان گرفته به پايين نزول ميكنند0"...تنزل الملائكه والروح

فيها باذن ربهم من كل امر..." از سوره قدر و "...تعرج الملائكه والروح اليه في يوم كان مقداره خمسين الف

سنه..." در سوره معارج 0                                                                                                       

 

29- از "روح" به معنايي كه در قرآن آمده است اطلاع دقيق و كاملي به ما داده نشده است :                       

"...يسئلونك عن الروح قل الروح من امر ربي و ما اوتيتم من العلم الا قليلا..." (آيه84 سوره اسرا)            

"روح" واحدي بر كل عالم حاكم است و آن روح "الله" است0 دارندگان روح از طريق آن بهم مرتبط هستند0 

منتها هرموجودي به اندازه اي كه الله اجازه داده است ازآن بهره مند شده است0 چه بسيار افراد انساني 

كه بجهت اعمال بد خود ازآن روح اللهي  تقريبا تهي مي شوندوبه سطح حيوان سقوط مي نمايند0مومنين

خويشاوندان و مرتبطين واقعي هستند0                                                                                     

             

ظاهرا همانطور كه براي "رسولان" مقامات و مراتب مختلف مي باشد ولي همگي ارسالي از جانب خداوند

واحد مي باشند "روح" مربوط به آنها نيز كميت و بهره مندي ودرنتيجه مراتب و مقامات مختلف داشته ولي

 همگي متصل به خداوند واحد ميباشند0"روح" مربوط به "امر" و نرم افزاراست0 دارنده روح دارنده هشياري

وتدبيراست0بدليل آيه103سوره نحل"...قل نزله روح القدس من ربك بالحق ..." مي شود گفت"روح القدس"

همان جبريل بوده در تقرب و تسبيح كامل است0 سايرين به ترتيب بهره مندي از روح اللهي در مراتب و    

 مقامات همسان يا نازلتر قرار دارند0                                                                                          

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 15

************************************************************************************

30 - نقش تعيين كننده اتصال آيات را بارديگر در رابطه با حقوق ازدواج در سوره النساء مي بينيم :                    

  درآيه23  مي خوانيم "...فمااستمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فريضه ولا جناح عليكم فيما تراضيتم به من  

بعدالفريضه..."0                                                                                                                       

لفظ "ما" دراين آيه مانند آيه 21 :"...ولاتنكحوا ما نكح ابائكم من النساء الا ماقد سلف..." مي باشد و ضمير  

در "به" به "ما" برميگردد0                                                                                                          

با شگفتي كامل كلمه "اجر" و مشتقات آن بيشترين تعداد دفعات كاربرد را در سوره نساء دارد از جمله :

 آيه 114 : "...لاخير في كثير من نجواهم الا من امر بصدقه او معروف او اصلاح بين الناس ...فسوف نوتيه اجرا

عظيما..."                                                                                                                

آيه 146 : "...الاالذين تابوا و اصلحوا...و سوف يوت الله المومنين اجرا عظيما..."                                      

 زنان مومن به جهت حفظ عصمت و عفت خود و در نتيجه اجتماع زحمت بسيار متحمل ميشوند كه مهريه

ميتواند بعنوان اجرت آن زحمات باشد0 مرد مومن با پرداخت مهريه آن زحمات را تصديق نموده واجر ميدهد 0

 

لذاستكه دراين سوره يكبار مهريه بعنوان "صدقه" دراوايل سوره ودرارتباط با يتيمان و زنان بي سرپرست شده

آورده ميشود آيه4 (نشان از تصديق توام با عطوفت نظر به آنها) و بار ديگر در آيه 23 در پايان شرح كامل فرمان

ازدواج هاي مجاز بعنوان "اجر" معرفي مي شود0                                                                            

 

تمتعي كه مردان از زنان مي برند امري است كلي و با "...استمتع بعضنا ببعض..."در سوره انعام       

آيه 128 واشاره به تمتع آدميان از هم يا جن وانس از هم مشابهت دارد0 ازدواج دائم و غير دائم وجود ندارد  

بلكه فقط يك نوع ازدواج وجود دارد (يا به عبارت ديگر تمام ازدواج ها موقتند) با پرداخت مهريه بعنوان "فريضه"

در ابتداي درخواست و پرداخت با رضايت طرفين پس از عقد ازدواج "من بعد الفريضه" 0                            

 در آيه 237 سوره بقره به اين فريضه اشاره مي شود : "...وان طلقتموهن من قبل ان تمسوهن و قد فرضتم 

لهن فريضه ..." 0                                                                                                                   

 

ازدواج نيز مانند عقود ديگر با رضايت طرفين برقرار ميگردد و با عدم رضايت و اختلاف با شور و مشورت

وكلا و حكمين آنها فسخ ميشود0  مدت زمان ازدواج بطور طبيعي به اندازه ايست كه طرفين از هم رضايت  

داشته باشند و خواهان يكديگر باشند0اگر طرفين قبلا به مدت محدود ازدواج رضايت داده باشند نيز احكام   

ازدواج (اجر مفروض و احكام ديگر) برآن جاري است چرا كه طلب تمتع در آيه 23كلي است و پس از بيان كل

موارد ازدواج مجاز اعلام شده است0                                                                                           

 

پس از معلوم شدن تعريف و تلقي واحد از ازدواج ها (اينكه ازدواج ها همگي موقتند به اين معني كه ادامه

مدت زمان ازدواج به شرط توافق طرفين است و قبل از كاميابي اجر فريضه پرداخت ميشود و پس از عقد    

ازدواج پرداختي ها به توافق است0) در همين سوره و در پيوستگي با اين تعريف و تلقي واحد شرايطي    

اعلام ميشود0 در آيه 3 ميفرمايد : "...وان خفتم ان لا تقسطوا في اليتامي فانكحوا ما طاب لكم من النساء

مثني و ثلاث و رباع فان خفتم الا تعدلوا فواحده او ماملكت ايمانكم..." 0 ارتباط جزييات اين آيه شريفه        

ميرساند كه تنها جهت جلوگيري از بي عدالتي در مورد يتيمان ميتوان ازدواج هاي بيش از يك ازدواج از ميان

دختران يتيم ويا زنان بي سرپرست داشت در صورت نگراني از اجراي عدالت بايد به يك ازدواج از ميان زنان  

آزاد و يا از ميان زناني كه از سابق برده گرفته شده بوده اند رضايت داد0                                           

 

بكارگيري كلمات قسط و عدل در آيه اخيرالذكر (آيه 3) و دو آيه ديگر درهمين سوره النساء (آيات 127و 135)

و نيز ترتيب حضور آنها بسيار زيبا و آموزنده است0                                                                         

درآيه 3 و پس از ذكر تكثير تمام مردان وزنان از يك نفس واحد و تذكر به اين خويشاوندي به رعايت قسط در

ميان يتيمان فرمان داده شده است 0 نگراني از اين است كه (بجهت علاقه بيشتر به بعضي از آن نساء چه

دختران يتيم و چه زنان بي سرپرست شده داراي يتيم) بعضي ازايتام به بعضي ديگر ترجيح داده شوند0   

 

پس از ذكر آيات جهاد و تشويق به قتال در راه خدا (كه طبيعتا پس از آن بعضي از خانواده هاي مومنين بي

سرپرست خواهند شد) در آيه 127 به قيام به قسط در مورد يتيمان امر شده است0 مبادا به جهت طمع  

و يا بخـل ازدادن مهريه به زنان بي سرپرست كه براي پيداكردن سرپرست براي يتيمان خود حاضر به ازدواج

شده اند و شده ايد صرف نظر نموده وبه يتيمان آنها رسيدگي نكنيد0                                               

بدنبال آن در آيه 135 قيام به قسط (بطوركلي ودر مورد همگان) را آنچنان مهم ميشمارد كه عمل به آن را  

 شاهد بر ايمان داشتن به خداوند قرار ميدهد0                                                                              

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 16

************************************************************************************

31- آيه "...وان ليس للانسان الا ما سعي..." (سوره نجم ي 38 ) توصيفي است كلي واز دور 0                         درست است كه انسان مالك تمام آن چيزهايي است كه براي آنها سعي و تلاش نموده است چه عوايد دنيوي

وچه نتايج اخروي از اعمال خود ولي آيااين عبارت كلي استثنائات را هم منظور دارد؟ مثلا ارثي راكه به يك نفر 

ميرسد بدون آنكه خودش شخصا درراه آن زحمتي كشيده باشد شامل ميشود؟ (بااينكه قرآن اين مالكيت را   

 البته با شرح و شرايط مندرج در قرآن به رسميت ميشناسد0 اين خود دليلي است بر اينكه وصيت واجب بوده و

وصيت كننده بايد شرايط اجتماعي رادرك كند واز ارث باقي گذاشتن صرفا براي اقوام خويش و انباشتن ثروت نزد

آنان پرهيز كند0 )(به صرف قوم و خويش بودن و نه ايمان و صلاحيت داشتن)                                            

 

سوره نجم گويي بيان كلي از موضوعات است بدون آنكه استثنائات و بعضي ريزه كاريها را منظور داشته باشد0

مانند نظارت از ستارگان بر زمين0 نمونه ديگراز اين دست در ابتداي سوره نجم آيه 3به بعد آمده است آنجاييكه

ميفرمايد"...وماينطق عن الهوي ان هو الا وحي يوحي..."0آيامطلقا هرچه حضرت رسول مي فرمايند وهر       

سخني كه از ايشان شنيده ميشود وحي است؟ آيا الفاظي كه بين ايشان ونزديكانشان در منزل ودر خلوت   

جاري ميشود وحي است؟جالب است كه آيه 31 درهمين سوره "...الذين يجتنبون كبائرالاثم والفواحش الاللمم

 ان ربك واسع المغفره..." نيز نشان از توجه به دانه درشتها و چشم پوشي از ريزه كاريهاست0                    

 

اگر اين اتصال و توجه به كل رادربرداشت از سوره هادر نظر نگيريم به خطاهايي مي افتيم كه نمونه اش  

خطاي حاصل ازبرداشت رايج چپ گرايانه بدون سندو مدرك ازآيه "...وان ليس للانسان الا ما سعي..." است0

برداشتي كه استدلال مومنين را در مقابل ديگران سست و آنها را از قول عميق اسلامي نيز دور مينمايد و    

هرج و مرج و بي نظمي و اختلاف در افكار مومنين ايجاد ميشود0                                                         

 

32- نمونه ای بزرگ ازبرداشت هاکه پيوستگی آيات يک سوره چنانکه بايد وشايددرآن رعايت نشده و وقت زيادی در

در توجيه آن صرف شده و ازآن اختلاف فرقه ای و مشربی حاصل شده است برداشت از آيه 39 سوره ق است:

"...ان فی ذلک لذکری لمن کان له قلب او القی السمع و هو شهيد..."0                                                               

در سوره ق به "نظر" و "بصيرت" در آيات "طبيعت" دعوت شده است : "...افلم ينظروا الی السماء..." آيه 5 و يا

"...تبصره و ذکری لکل عبد منيب ..." آيه 7 0 علاوه برآن به تکذيب آيات و انکار روز رستاخيزو خلقت جديد توسط

امم قبل واينکه خداوند ميداند چه چيزی در درون نفس انسان وسوسه ميکند تاکيد شده است0                        

طبيعی استکه دراين چنين فضايی از يک سوره به انسان توصيه شود که وساوس شيطانی (جن وانس) شنيده

نشود0 به نداهای درونی وبرونی فتنه انگيزاعتنايی نشده و در مقابل آنها مقاومت شود0همچنانکه درادامه آيه

ميفرمايد: "...فاصبر علی ما يقولون..."0                                                                                                                   

در فضاي دعوت موكد به نظارت و بصيرت تكليف كساني كه دچار معلوليت در بينايي و شنوايي هستند چه

خواهد بود؟ گوش وچشم ندارند قلب و تفكر كه دارند0 لهذا ازاين وضعيت حداقلي شروع شده دعوت به تفكر و 

عبرت آموزي مي شود:"...لمن كان له قلب ..."0                                                                                 

آدميان يا چشم و گوش دارند يا ندارند0 اگر دارند بايد در شنيدن نداهاي دروني وبيروني مراقب باشند و    

    اعتنايي به وسوسه ها نكنند و اگر چشم دارند آنچه را كه مي بينند كتمان نكنند..."...اوالقي السمع و هو        شهيد..."0                                                                                                                                

مفهوم عقل وقلب در "شهيد" بودن مستتراست همچنانكه در مواقع ذكر شهيد و شهادت ديده ميشود:   

   "...بمااستحفظوا من كتاب الله و كانوا عليه شهدا... " آيه 44 سوره المائده                                              

"...فاولئك مع الذين انعم الله عليهم من النبيين والصديقين والشهدا و الصالحين..." آيه 69 سوره النساء         

  "...ولاتكتمواالشهاده و من يكتمها فانه آثم قلبه..." آيه 283 سوره البقره                                                 

بنابراين کم دقتی است اگر ازاين آيه نتيجه بگيريم که ادراک معانی باطنی قرآن از راه ايمان و تسليم به حق و 

 شهودعرفانی حاصل می آيدنه ازراه فکرواستدلال0سفارش به "...يستمعون القول فيتبعون احسنه..." چه        

ميشود؟ارتباط دادن آيات مگر بدون وسيله ای بنام تفکر وتعقل ممکن ميشود؟البته از طريق اين پيوسته ديدن    

آيات خود تفکر وتعقل ما نيز عميق تر وگسترده تر می گردد0                                                                                 

 

33- با پيوسته ديدن آيات مشكل ديگري نيز گشوده ميشود: "...قالوا سبحانك انت ولينا من دونهم..." آيه 23 سوره  سبا. آيا ميتوانيم بگوييم منظور اينستكه خداوند" ولي" و از دون ديگران است؟!! امااگرآيات را پيوسته ببينيم   

معلوم ميشود مقصود اينستكه "تو ولي ما هستي مايي كه دون آن انسانها هستيم0" همانطور كه در اوايل  

همين سوره اطلاع ميدهد كه (عده اي از) جن (ملائك نافرمان ) در خدمت حضرت سليمان بوده است0 

 

34-نمونه دیگراز موضوعات که وجود ناسخ ومنسوخ درآیات را احتمالا مطرح کند موضوع "خمر ومیسر" یا شراب و   

 

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 17

************************************************************************************

...یسئلونک عن الخمر والمیسر قل فیهما اثم کبیر و منافع   "قمار است0 در سوره بقره در آیه 218 میفرماید:

للناس واثمهمااکبر من نفعهما و یسئلونک ماذاینفقون قل العفو..." در این سوره شاخه اصلی این شجره طیبه

وجود گناه و منافع اندک را در شراب و قمار اعلام کرده است0 بیان "ماذا ینفقون قل العفو" نیز اشاره ضمنی  

به بخشیدن مرتکبین شرب خمر و قمار راکه مسلما بجهت منافع اندک آنها مرتکب شده اند مطرح می کند0  

درست است که "ماذا ینفقون" نکته اقتصادی است ولی آوردن آن با تعبیر عفو دراینجا خالی از اشاره نیست 0

(بشرح بند 22)

تایید وجود منافع اندک در خمر و میسر دراینجا از روی مصلحت نیست مگردراحکام الهی نیز سازش وجود دارد؟

درآیه 89 و90 سوره المائده (که بیان جزئی تراحکام خوراکیها وتعاون براجرای احکام الهی درآن است) میفرماید

...یا ایهالذین امنوا انما الخمرو المیسر والانصاب والازلام رجس من عمل الشیطان فاجتنبوه لعلکم تفلحون انما"

یرید الشیطان ان یوقع بینکم العداوه و البغضاء فی الخمر والمیسر و یصدکم عن ذکرالله و عن الصلوه فهل انتم 

منتهون..."                                                                                                                              

علیرغم اینکه درهمین سوره مائده به دفعات تعبیرات "حرمت علیکم" یا "احل لکم" و مانند آنها آمده است

ولی در مورد خمر ومیسر با تعبیر "فاجتنبوه" آمده است0 اگر در جامعه ای تعداد کمی افراد به جهت همان     

منافع اندک خمر و میسر مرتکب شرب خمر وقماربازی شده باشند نیز تعبیر "فاجتنبوه" مصداق دارد و صحیح  

است و احتمال فلاح و رستگاری برای آن جامعه وجود دارد"...لعلکم تفلحون..."0 خطاب به اجتماع این کشش را

دارد0 بار دیگر تعاون و همکاری مومنین دراجرای  احکام الهی از جمله احکام خوراکیها در سوره مائده نمایان   

می شود0                                                                                                                                

 بااین توضیحات آیه "...والذین یجتنبون کبائرالاثم و الفواحش الااللمم..." (نجم آیه 32) علاوه بر اینکه تاییدی

بر بایستی اجتناب از گناهانی که دامنه گسترش و نفوذ بسیاردارند مانند شرب خمربه میزانی که باعث تعدی

وتجاوز به حقوق دیگران و ترک ذکر خدا و صلوه میشوند از مصرف کم و توسط افراد معدود که بجهت منافع کم 

وشخصی آن رخ میدهد چشم پوشی میگردد: "...لاتقربواالصلوه و انتم سکاری حتی تعلوا ما تقولون..."(النساء

آیه 43)0                                                                                                                                  

 

35- در سوره مباركه فجر فجري رخ ميدهد و مباحث بسيار پيچيده و جنجال برانگيزاقتصادي روشني مي يابند0      

در آيات 14 الي 19 مي فرمايد: "...فاماالانسان اذا ماابتليه ربه فاكرمه و نعمه فيقول ربي اكرمن وامااذاما ابتليه

فقدر عليه رزقه فيقول ربي اهانن كلا بل لاتكرمون اليتيم ولا تحاضون علي طعام المسكين وتاكلون التراث       

اكلا لما وتحبون المال حبا جما..." گويي تمام بحث هاي قبلي اقتصادي دراينجا بهم گره مي خورند0 چرا كسي

را كه رزق او نيز تنگ گرفته شده در اطعام نشدن ايتام و مساكين شركت داده و سرزنش ميفرمايد؟             

گويا وجود اختلاف در ميان مردم (جداي از ايتام و مساكين) از ناحيه خداوند بجهت تمايلات اختلاف خواهانه خود

آنهاست0 بجهت ثروت اندوزي و تمركز دادن آن در ميان اقوام و فرزندان و ارث بران خودشان است0               

 

در زمينه اجتماعي اختلاف خواهانه مردم يك جامعه است كه خداوند نيز اختلاف در رزق ايجاد ميكند0 آنها

طبق نقش و خواسته خودشان ثروت اندوزي ميكنند خداوند نيز طبق صلاحديد خود مي بخشد و تنگ ميگيرد0 

(...و مكروا و مكرالله...)اگر در آياتي كه اين مختلف دهندگي خداوند بيان ميشود را در زمينه سوره مربوطه دقت

كنيم اين موضوع ديده ميشود0 چون در اجتماع مورد بحث تمايلات اختلاف خواهانه وجود دارد خداوند نيز مختلف

عطا ميكند0 (در آياتي با مضمون مشابه اين كه "...يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر...")0 اين در حاليست كه     

خداوند رحمان و رحيم خواهان عدل و قسط بين انسانهاست ودر بطن طبيعت اين را قرار داده است و از انسان

ميخواهد كه او با بينش و با طيب خاطر و از روي ايمان و در ضديت با شيطان كه مشوق اختلافات ميان انسانها

مي باشد عمل نمايد0 ميخواهد مومنين قائم به قسط باشند0 نه اينكه افراد به جهت اختلاف در استعداد      

ثروت اندوزي كنند و ثروت را در ميان خودي ها به ارث بگذارند و انباشته كنند و از ديگر افراد جامعه که به جهت 

حوادث يا كمبود استعداد به فقر افتاده اند غافل باشند و به حال خود رها سازند 0                                     

 

36 سوره حديد با آيه مشهور "...هوالاول والاخر والظاهروالباطن..." قاطعيت كامل و اراده آهنين الهي را در پياده 

شدن مشيت و الگوي خلق و الامر او كه در همه جا گسترده است بيان ميكند و از انسان ميخواهد كه همسو

باشد و بداند كه نمی تواند برای همیشه  خارج از اراده او عمل كند: "... له ملک السموات والارض و الی الله 

ترجع الامور یولج اللیل قی النهار... امنوا بالله و رسوله و انفقوا مماجعلکم مستخلفین فیه فالذین امنوا منکم  

و انفقوا لهم اجر کبیر ...مااصاب من مصیبه فی الارض و لا فی انفسکم الا فی کتاب من قبل ان نبراها ان ذلک

فی الارض و لا فی انفسکم الا فی کتاب من قبل ان نبراها ان ذلک علی الله یسیر..." 0                            

 

عمل بر وفق الگوی الهی به نفع خود انسان است و مطمئن باشد که تمام آنچه انسان داشته و یا از دست 

میدهد ویا بدست می آورد در دفتر الهی ثبت میشود 0                                                                    

 

 

(پيامـــــدها)        

صفحه 18

************************************************************************************

جالب است که بدانیم سوره حدید که تنها سوره دارنده مفهوم مشابه آیه شریفه اخیرالذکر است سوره 57

                                                                           فرآن مجید است به عدد نصف تعداد کل سوره ها0

                   

خلق و ایجاد اتفاق در نفوس انسانها (افکار یا نیات) یا اتفاقات در روی زمین در دفتر الهی ثبت است0

بروز و ظهور عملی یا متمایزشدن آنها (بری) در یدقدرت اوست0 اوست که اذن بروزاعمال انسانها را میدهد0

با آیه 11از سوره تفابن نیز همخوانی دارد: "... مااصاب من مصیبه الا باذن الله ومن یومن بالله یهد قلبه..."0    

                                               

در دفتر الهی ثبت میشود تا مثلا کسی که انفاق میکند خیال نکند خداوند موجودی قبلی او را نادیده میگیرد0

درخلق یا ایجاد اتفاق منشاء ذکر نمی شود تا خلق یا ایجاد اعمال غیر خداییبه جهت مهلتی که داده شده-

به خودانسانها نسبت پیدا کندو همینطور خلق یا ایجاداتفاقات خداپسندانه که منشاء الهی دارد نیزلحاظ شود0

اجازه ظهور دادن با اجازه ایجاد شدن فرق می کند0                                                                           

 

آیه مبارکه 24 سوره حشر جایی است که مراحل خلق و بری و تصویر مشخص میشود: "...هوالله الخالق

 الباری المصور ..." 0                                                                                                                  

 

37 از مواردی که به جز با ارتباط دادن آیه قبل و بعد مشکل حل نمی شودآیات 67 و 68 سوره فرقان است0       

دراین مورد نه تنها ارتباط آیات سوره لازم وحیاتی است بلکه موضوعاتی دیگر از سوره های دیگز فرآن نیز باید 

مطرح شوند0                                                                                                                            

آیه 67 از صفات عبادالرحمن انفاق کردن آنها را بیان می کند0 ایشان باید در انفاق کردن جانب اعتدال را رعایت

کنند نه بسیار بخشنده باشند و نه بسیار سخت گیر0                                                                         

 

از طرف دیگر از آیه 29 سوره النساء به وضوح داریم که "...لاتاکلوا اموالکم بینکم بالباطل الا ان تکون تجاره عن

تراض منکم و لاتقتلوا انفسکم..." که اکل اموال اگر بدون رضایت اجتماعی باشد منجر به قتل نفس و نابودی 

افراد اجتماع می شود0 قتل هایی که پنهان و تدریجی در درون جامعه رخ میدهند و آنرا ازدرون فاسد می کنند

موضوعی که سوره های دیگری نیز دربیان آن سهیم بوده ونقش دارند0                                                 

 

انفاق نکردن متعادل عبادالرحمن نیز مانند تجارت بدون رضایت رضایت اجتماعی عمل میکند 0 مومنانی که

حرص مال اندوزی پیدا کنند و هوای نفس خود را "اله" خود در کنار "الله" بپرستند و نفوس دیگر افراد جامعه  را

بناحق بکشند و فساد کنند نظیر عمل "زنا" مستحق عذاب مضاعف خواهند بود0                                   

 

بدون اینکه بطور مرتبط و پیوسته با آیه 67 قتل در آیه 68 سوره فرقان را قتل اقتصادی و نابودی نفوس دیگر از 

طریق سخت گیری اقتصادی بدانیم نمی توانیم توبه و تبدیل سیئات به حسنات بعداز آیه 68 را توجیه کنیم0 

چطور میتوانیم قتل بناحق را قابل بخشش بدانیم در حالیکه قبلا در آیه 92-93 سوره النساء مرتکبین قتل عمد

را مستحق مرگ و عذاب دائم شناخته ایم؟                                                                                    

 

گویی در خواندن آیه "...و لایقتلون النفس التی حرم الله الا بالحق ..." باید مکث و جدایی مختصری بین

"نفس" و "التی حرم الله الا بالحق" قایل شد0 همانطور که اقتضای نام سوره فرقان است0                        

 

جالب است که در این سوره فرقان آیه 30 آمده است که پیامبر درآن دنیا از مهجور ماندن قرآن در میان قومش

به خداوند شکایت میبرد0